AİHS’ne Göre Mülkiyet Hakkının Sınırlandırılma Sebepleri

Makalemizi paylaşır mısınız?

AİHS’ne Ek 1 No’lu Protokol’ün 1. maddesi mülkiyet hakkının çeşitli sebeplerle sınırlandırılmasını öngörmektedir. Olağan dönemlerde mülkiyet hakkının sınırlandırma amaçları ve şartları, bu madde hükümlerine tabidir. Ayrıca Sözleşmenin 15. maddesi, tüm hakların olduğu gibi mülkiyet hakkının da olağanüstü dönemlerde, madde metninde belirtilen şartlarda sınırlandırılmasına cevaz vermektedir. Mülkiyet hakkının sınırlandırılmasına geçmeden önce bir noktayı vurgulayalım: Mülkiyet hakkına bir müdahale bulunduğunu ispatlamak başvurucuya düşen bir görevdir (Grgiç vd, 2007: 2).

Ek 1 No’lu Protokol’ün 1. maddesi, üç temel sınırlama sebebi düzenlemiştir: Bunları kamu yararı, vergi ve benzeri katkılar ile para cezalarının ödenmesi ve mülkiyet hakkının toplum yararına kullanılmasının sağlanması olarak sıralayabiliriz.

1. Kamu Yararı

Bu konu ile ilgili olarak şu makalemize göz atabilirsiniz: AİHM İçtihatlarına Göre Mülkiyet Hakkının Sınırlandırma Nedeni Olarak Kamu Yararı

1.2. Kamu Yararı Konusunda Devletlerin Takdir Hakkı

Bu konu ile ilgili olarak şu makalemize göz atabilirsiniz: AİHM İçtihatlarına Göre Kamu Yararının Belirlenmesinde Devletlerin Takdir Hakkı

1.3. Takdir Hakkının Kapsamı

Bu konu ile ilgili olarak şu makalemize göz atabilirsiniz: AİHS Kapsamında Kamu Yararının Belirlenmesinde Takdir Hakkının Kapsamı

1.4. Takdir Yetkisinin Aşılması

Bu konu ile ilgili olarak şu makalemize göz atabilirsiniz: AİHM İçtihatlarına Göre Kamu Yararının Belirlenmesinde Devletlerin Takdir Hakkı

1.5. Özel Kişiler Lehine Yapılan Müdahalelerde Kamu Yararı

Bu konu ile ilgili olarak şu makalemize göz atabilirsiniz: AİHM İçtihatlarına Göre, Özel Şahıslar Lehine Mülkiyet Hakkına Yapılan Müdahalelerde Kamu Yararı

2. Vergi ve Benzeri Katkılar ile Para Cezalarının Ödenmesinin Sağlanması

Ek 1 No’lu Protokol’ün 1. maddesinin ikinci fıkrası devletlere vergilerin ve başka katkıların ödenmesini sağlamak amacıyla mülkiyet hakkına müdahale etme imkanı tanımaktadır. Bu kapsamda hem vergi ve benzeri yükümlülüklerin konulması, hem de bunların tahsili için gerekli tedbirlerin alınması mümkündür. Bu fıkrada “vergi ve benzeri katkılar” olarak ifade edilen değerlere başta vergiler olmak üzere resim ve harçlar, para cezaları gibi unsurlar girmektedir. Ayrıca mesleki veya sosyal sandıklar için yapılan zorunlu kesintiler de vergi toplama konusunda devlete tanınan yetki kapsamında değerlendirilmektedir.

Vergi konusu, bir devletin varlığını sürdürebilmesi ve kamu hizmetlerinin devamının sağlanabilmesi için hayati önem taşıdığı ve her devletin siyasi, ekonomik ve sosyal politikaları ile yakından ilgili olduğu için AİHM, bireylere yüklenecek vergilerin türü ve miktarı konusunda, devletlere geniş bir takdir yetkisi tanınmıştır (Carss-Frisk, 2003: 37).

Sözleşme’ye taraf devletlerce ülkenin ekonomik durumuna göre ekonomi politikasının iyileştirilmesi, mali düzenin sağlam temellere oturtulması amacıyla vergisel konularda yapılan düzenlemeler AİHM tarafından “kamu yararına uygun ve demokratik yapının bir gereği” olarak değerlendirilmiştir (Etgü, 2009: 187).

Ancak vergi gibi önlemlerin sadece mali amaçlarla değil; suçla savaşım, toplumsal gereklilikler, uyuşturucu kullanımını geriletmek, halk sağlığını korumak, kamu güvenliğini sağlamak, kumarı önlemek gibi toplumsal amaçlarla da yapılabileceği gözden kaçırılmamalıdır. AİHM 13.01.2004 tarihli Oron-Breclav, S. R. O./Çek Cumhuriyeti kararında oyun makineleri için söz konusu olan işletim ruhsatı harcının toplumsal güvenliği sağlamak ve kumarı önlemek amacıyla artırılmasını mülkiyet hakkına aykırı bulmamıştır (Etgü, 2009: 188). Mahkemeye göre böyle bir yasanın getirilmesindeki amacın sorgulanmasında, davalı devletin izlediği ekonomik politikalarla birlikte, toplumsal güvenlik yönündeki beklentilerini de göz önünde bulundurmak gerekmektedir.

3. Mülkiyetin Toplum Yararına Kullanımının Sağlanması

Hiç şüphesiz ki devletler, mülkiyetin kamu yararına kullanılmasını sağlamak üzere bireysel mülkiyette bulunan taşınmazlar hakkında çeşitli tedbirler almak durumunda kalmaktadırlar. Ek 1 No’lu Protokol’ün 1. maddesi, devletlere mülkiyetin kamu yararına kullanılmasını sağlamak üzere çeşitli tedbirler alma hakkı tanımaktadır. AİHM 1. maddenin 2. paragrafının, devletlerin genel çıkarlar doğrultusunda mülkün kontrolü için gerekli gördükleri kanunları çıkarma haklarını saklı tuttuğunu, bu tür kanunlara özellikle modern toplumlarımızda sıkça rastlandığına vurgu yapmaktadır. Örneğin imar planlarında resmi ya da umumi hizmet alanı için ayrılmış taşınmazlar kamulaştırılıncaya kadar bu taşınmazlar üzerinde inşaat yasakları uygulanması, ülkeye kaçak olarak sokulan mallara el konulması, suçta kullanılan malların müsadere edilmesi gibi uygulamalar mülkiyetin kamu yararına kullanımını sağlama amacı kapsamında kalmaktadır.

Makalemizi paylaşır mısınız?
Suat Şimşek, Daire Başkanı (Milli Emlak Genel Müdürlüğü) hakkında 2451 makale
Daire Başkanı (Milli Emlak Genel Müdürlüğü), Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Müfettişi, (önceden) Milli Emlak Kontrolörü

İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.


*


This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.