3116 sayılı (eski) Orman Kanunu’nda Orman Mülkiyeti

1924 Anayasası döneminde, 1937 yılında 3116 sayılı Orman Kanunu yürürlüğe konulmuştur. Aslında 3116 sayılı Kanun ormanlar üzerinde özel mülkiyeti tamamıyla reddetmiş değildir. Bu Kanun’a göre ormanlar mülkiyet bakımından; devlet ormanları, umuma mahsus ormanlar, vakıf ormanlar ve hususi (özel) ormanlar olmak üzere dörde ayrılmıştır.

Ancak bir bütün olarak bakıldığında 3116 sayılı Kanun’un ormanların özel mülkiyete konu olmasına yaklaşımının çelişkili olduğu görülmektedir. Kanun bir yandan özel mülkiyette bulunan ormanların devlet mülkiyetine alınmasını öngörürken bir yandan da devlet mülkiyetindeki ormanların satışına cevaz vermektedir. 3116 sayılı Kanun’un 16. maddesine göre Devlet ormanları, bu konuda çıkarılacak özel bir kanun üzerine Bakanlar Kurulu (Vekiller Heyeti) kararıyla toprağı ile birlikte şahıslara veya müesseselere devir ve temlik edilebileceği gibi bunlar üzerinde herhangi bir şekilde irtifak hakkı da tesis edilebilecektir.

Ancak Kanun temel hedefi tüm ormanların devlet mülkiyetine geçirilmesi olduğu için her nasılsa devletten başkalarının eline geçmiş ormanların da tekrardan devlet mülkiyetine alınması (kamulaştırılması) amaçlanmıştır (Ayaz, 2010: 190).

Kanun’un geçici 1. maddesiyle özel mülkiyette bulunan ve belli bir büyüklüğün üzerinde olan ormanların devletleştirilmesi öngörülmüştür (Ayaz ve İnanç, 2009: 56). Madde hükmüne göre mülkiyeti Devletten başkasına ait ve 3116 sayılı Kanun’un yürürlüğe girdiği tarihte mevcut olan ormanlardan miktarları ne olursa olsun Devlet ormanlarına bitişik olanlar (köylülerin şahsî mülkiyetinde olup da sahaları miktarı elli hektarı geçmeyenler hariç olmak üzere) ile devlet ormanlarına bitişik olmayanlardan yüzölçümü bin hektarı geçenler Devletçe kamulaştırılır.

Kanun’un gerekçesinde bu durum “kamu malı olan ormanların kar amacı güden yükleniciler elinden kurtarılması gerektiği” şeklinde ifade edilmiştir (Birben, 2008: 4).

Ayrıca Kanun’un 14 ve 15. maddeleri ormanların de kamulaştırma ve trampa konularını düzenleyerek özel mülkiyette bulunan ormanların devlet mülkiyetine alınması konusunda destek sağlamıştır.

Bu açıdan bakıldığında 3116 sayılı Orman Kanunu’nun, 3115 sayılı Kanun’la Anayasa’ya devletçilik ilkesinin yerleştirilmesinden hemen sonra çıkması oldukça anlamlı durmaktadır. O dönem benimsenen devletçilik politikası özel mülkiyeti ve özel teşebbüs ilkesini kabul etmekle beraber devletin ve milletin yüksek menfaatlerinin gerektirdiği durumlarda özel mülkiyetin kısıtlanmasını öngörmüştür (Cin, 1981/c: 368). Bu anlamda 3115 sayılı Kanun’la Anayasa’da yapılan değişiklik 3116 ve daha sonra çıkarılan 4785 sayılı Kanun’la ormanların devletleştirilmesi için uygun bir zemin oluşturmuştur (Birben, 2008: 3).

Ancak Kanun’un devletleştirmeye ilişkin hükümleri yeterince etkin şekilde uygulanmamıştır. Bunun başlıca sebepleri ise personel ve kaynak yetersizliği ile devletleştirme işlemlerinin çok sayıda mülkiyet uyuşmazlığına neden olmasıdır (Ayaz, 2010: 190). Her ne kadar Kanun’un temel hedeflerinden birisi ormanlar üzerindeki her türlü mülkiyet ihtilafını çözmek (İnal, 1957: 147) ise de bu dönemde özel mülkiyette bulunan orman miktarının 543.200 hektar olarak hesaplanmasına (TBMM, 1945) rağmen sadece 28.839 hektar orman alanı devletleştirilebilmiştir (Çağlar, 1979: 138).

Kanun özel orman mülkiyetine de belirli kısıtlamalar getirmiştir. Kanun’un 4. maddesine göre devletten başkasına ait ormanlar da devletin denetimine tabidir.

Ayrıca Kanun ormanlar üzerinde irtifak hakkı kurulmasına da izin vermiştir. Kanun’un 25. maddesine göre Devlet ormanları içinde yeniden yerleşilmesi ve ormanların Devlet tarafından işletilmesine ve muhafazasına yönelik olarak yapılacaklardan başka her çeşit binalar ve ağıl inşası ve hayvanların barınmasına mahsus yerler yapılması ve yeniden tarla açılması yasaktır. Ancak ormanlarda genel sağlık, emniyet ve menfaat icabı yapılacak her nevi bina ve tesisat ile orman hasılatı işleyeceklerin yapacakları bina ve tesisat için Ziraat Bakanlığından izin almak gerekmektedir.

İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.


*


This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.