AİHS Kapsamında Korunan Mülkiyet Hakkının Kapsamı: Mevcut Mülk ve Meşru Beklenti

Makalemizi paylaşır mısınız?

Mahkeme’nin mülkiyetin kapsamına bakışının önemli bir yönü Ek 1 No’lu Protokol’ün 1. maddesinin mevcut mülkte yapılan müdahaleleri mi yoksa mevcut mülkün yanı sıra mülk edinme hakkına yapılan müdahaleleri mi kapsadığı konusudur.

Mahkeme bu konuda yakın zamana kadar devam ettirdiği içtihadında Ek 1 No’lu Protokol’ün 1. maddesi ile korumaya alınan unsurun gelecekte mülk edinme hakkı değil, “mevcut mülk” olduğunu, ayrıca bazı durumlarda “yakın ve meşru bir beklentinin” de mülk olarak değerlendirilebileceğini vurgulamaktaydı. Bu görüşe göre herhangi bir mülkiyetin Ek 1 No’lu Protokol’ün 1. maddesi kapsamında korunabilmesi için fiilen mevcut ve ileri sürülebilir olması ya da meşru bir beklentinin olması gerekir.

Mevcut Mülk

Mahkeme kararlarına göre Ek 1 No’lu Protokol’ün 1. maddesinin koruduğu hususlardan bir tanesi mevcut mülktür. Buna göre bir unsurun bu korumadan yararlanabilmesi için fiilen mevcut ve ileri sürülebilir olması gerekir (Grgiç vd, 2007: 6). 1. maddenin metninde geçen “maliki olduğu şeyler (his possessions/ses biens)”, “mülkiyeti kullanma (use of property/usage des biens)” kelimelerinin bu izlenimi doğurduğuna dikkat çeken Mahkeme’ye göre Sözleşme’nin hazırlık çalışmaları da bunu açıkça teyit etmektedir: Sözleşme’yi hazırlayanlar, bu maddenin öncüleri olan tasarılarda bu konu için sürekli olarak “mülkiyet hakkından” ve “mülkiyete haktan” söz etmişlerdir (AİHM’nin Marckx/Belçika kararı, Doğru, 2011/h).

Bu nedenle Mahkeme Ek 1 No’lu Protokol’ün 1. maddesinin sadece mevcut mülke ve mülk edinme konusundaki meşru beklentilere yapılan müdahaleleri kapsadığını; buna karşılık mülk edinme hakkını içermediğini; bundan dolayı veraset veya vasiyet yoluyla (AİHM’nin Marckx/Belçika kararı, Doğru, 2011/h), kadastro (AİHM’nin Balcı/Türkiye kararı) veya bağış yolu ile taşınmaz edinimi edinme hakkını ya da yabancıların henüz tapuda kendi adlarına tescil edilmemiş taşınmazları edinme hakkını (AİHM’nin Apostolidi ve Diğerleri/Türkiye kararı) güvence altına almadığını vurgulamaktadır.

Mahkemeye göre bu madde “herkesin kendi mülküne” riayet edilmesi hakkı ile sınırlı olup, sonucu itibariyle mevcut mallar içindir. Bu anlamda Ek 1 No’lu Protokol’ün 1. maddesi mülkiyete hakkı (right to property) değil, mülkiyet hakkını (right of property) korumaktadır (Gemalmaz, 2009: 136).

Bu görüşe göre bir menfaatin Ek 1 No’lu Protokol’ün 1. maddesinin getirdiği korumadan yararlanabilmesi için kişinin malvarlığına dahil olmuş olması gerekir. Malvarlığında bulunan menfaatler, mülkiyet hakkına yapılan müdahale sonucu malvarlığından çıkması, bu menfaatin 1. maddenin kapsamından çıkmasına neden olmaz. Malvarlığına henüz dahil olmamış bir menfaate yapılacak müdahaleler ise 1. maddenin kapsamına girmemektedir.

Mahkeme bu görüşünü daha 1979 yılında verdiği Marckx/Belçika kararında vurgulamaya başlamıştır. Bu davada başvurucular, mirasçılık bakımından evlilik içi çocuklar ile evlilik dışı çocuklar arasında fark gözetilmesinin (evlilik dışı çocuklara mirasçılık hakkı tanınmamasının) mülkiyet haklarını ihlal ettiği gerekçesi ile AİHM’nde dava açmışlardır. Gayri sahih nesepli çocuğa miras hakkı tanınmaması dolayısıyla açılan bu davada Mahkeme 1 No’lu Protokol’ün 1. maddesinin sadece herkesin “kendi” mal ve mülk dokunulmazlığı hakkını koruma altına aldığını, sonuç itibariyle kişinin yalnızca mevcut mal ve mülküne uygulanabileceğini ve vasiyet yoluyla veya gönüllü bağış yoluyla mülk edinme hakkını teminat altına almadığını vurgulamıştır. Mahkeme’ye göre, Ek 1 No’lu Protokol’ün 1. maddesi sadece mülkiyeti bulunan kişilere uygulanabilir. Bu madde mülkiyetin miras veya başka bir yolla kazanılmasını güvence altına almamaktadır:

Meşru Beklenti

AİHM yakın zamana kadar devam ettirdiği içtihadında Ek 1 No’lu Protokol’ün 1. maddesi ile korumaya alınan unsurun gelecekte mülk edinme hakkı değil, “mevcut mülk” olduğunu, ayrıca bazı durumlarda “yakın ve meşru bir beklentinin” de mülk olarak değerlendirilebileceğini vurgulamaktaydı. Bu görüşe göre herhangi bir mülkiyetin Ek 1 No’lu Protokol’ün 1. maddesi kapsamında korunabilmesi için fiilen mevcut ve ileri sürülebilir olması ya da meşru bir beklentinin olması gerekir.

Bu konuda şu yazımıza bakabilirsiniz: AİHM İçtihatlarında Mülkiyet Hakkı Açısından “Meşru Beklenti”

Makalemizi paylaşır mısınız?
Suat Şimşek, Daire Başkanı (Milli Emlak Genel Müdürlüğü) hakkında 2463 makale
Daire Başkanı (Milli Emlak Genel Müdürlüğü), Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Müfettişi, (önceden) Milli Emlak Kontrolörü

İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.


*


This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.