AİHS Kapsamında Mülkiyet Hakkı/Konut Dokunulmazlığı İlişkisi

Kişilerin oturmakta olduğu meskenlerine yapılan müdahaleler, mülkiyet hakkı kapsamına girdiği gibi Avrupa İnsan hakları Sözleşmesi’nin 8. maddesinde güvence altına alınmış olan konut dokunulmazlığı hakkı kapsamına da girebilecektir.

Bundan dolayı konut dokunulmazlıklarının ihlal edildiğini iddia eden ve 8. maddeyi ileri süren başvurucular zaman zaman Ek 1 No’lu Protokol’ün 1. maddesini de ileri sürebilmektedirler.

Özellikle kira kontrolleri nedeniyle açılan davalarda (Örneğin Larkos/Güney Kıbrıs Rum Yönetimi davası) hem konut dokunulmazlığının, hem de mülkiyet hakkının ihlal edildiği ileri sürülebilmektedir. Bu kapsamda devlet tarafından mülkiyet hakkına getirilen sınırlamalar kişilerin ikamet ettikleri konutları etkiliyor ise Ek 1 No’lu Protokol’ün 1. maddesi ile birlikte 8. maddenin de uygulanması söz konusu olabilmektedir.

Mahkeme Türk güvenlik güçlerinin başvurucunun evini ve içindeki eşyaları evde yaşayanları, yerlisi oldukları köyü terk etmeye zorlamak amacıyla kasten yaktıkları sonucuna vardığı Selçuk ve Asker/Türkiye davasında verdiği kararda mal ve mülkün tahrip edilmesini hem mülkiyet hakkı, hem de konut dokunulmazlığı kapsamında incelemiştir. Mahkeme Akdıvar ve Diğerleri/Türkiye davasında da konutun tahrip edilmesin hem konut dokunulmazlığının ihlali, hem de mülkiyet hakkının ihlali olduğuna hükmetmiştir: “Mahkeme, başvurucuların evlerinin ve içindekilerin kasıtlı olarak yakılmasının, konuta ve aile yaşamına saygı hakkı ile maliki olunan şeylerin barışçıl biçimde kullanılmasına ağır bir müdahale oluşturduğuna şüphe bulunmadığı fikrindedir. Güvenlik güçlerinin olaya katılımını reddetmekle yetinen davalı hükümetin ileri sürdüğü hiçbir gerekçe, bu müdahaleleri haklı gösteremez. Bu nedenle Mahkeme, Sözleşme’nin 8. maddesinin ve Birinci Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiği sonucuna varır.

Aynı anda iki maddenin birden ihlal edildiği durumlarda hangi maddenin öncelikli olarak uygulanacağına dair herhangi bir mahkeme içtihadı bulunmamaktadır.

Ancak Mahkeme, önüne gelen davada öncelikle konut dokunulmazlığını düzenleyen 8. maddenin uygulanıp uygulanmayacağını incelemekte, 8. maddenin uygulanmadığı durumlarda meseleyi Ek 1 No’lu Protokol’ün 1. maddesi kapsamında ele almaktadır.

Mahkeme hangi maddenin uygulanacağını değerlendirirken iki hususu değerlendirmektedir. Öncelikle müdahalenin gerçekleştiği evin mülkiyeti ve burada ikamet edilip edilemediği değerlendirilmektedir. Mülkiyet hakkının söz konusu olabilmesi için kişinin söz konusu konuta malik olması gerekir, buna karşılık konut dokunulmazlığının ihlal edilmiş olabilmesi için söz konusu konutun kişinin mülkiyetinde bulunmasına gerek yoktur.

Aynı şekilde kişi malik olduğu konutta ikamet etmiyorsa bu konuta ilişkin müdahaleler, maliki açısından konut dokunulmazlığının ihlali teşkil etmez. Bir başka ifadeyle, herhangi bir mekânın açıkça konut olarak nitelendirilemediği durumlarda Mahkeme, konuyu Ek 1 No’lu Protokol’ün 1. maddesi kapsamında değerlendirmekte ve 8. maddeye değinmemektedir (Grgiç, 2007: 23). Örneğin Mahkeme Velosa Barreto/Polonya davasında, söz konusu taşınmazın başvurucunun (davacının) ikameti için zorunlu olmadığını dikkate alarak konuyu mülkiyet hakkı kapsamında değerlendirmiştir.

Buna karşılık haksız bir şekilde işgal edilen konutun tahliyesinin gecikmesi nedeniyle açılan Cvijetic/Hırvatistan davasında Mahkeme konuyu konut dokunulmazlığı açısından incelemiştir.

İkinci olarak Mahkeme hangi madde kapsamında inceleme yapacağına karar verirken şikayet edilen müdahalenin niteliğine önem atfetmektedir. Eğer yapılan müdahale konutun mülkiyetine fazla bir etki göstermiyorsa AİHM konuyu 8. madde kapsamında incelemektedir.

Buna karşılık konut dokunulmazlığının ihlalinin önemli bir şekli olan konutun tamamen yıktırılması ya da devletçe el konulmasına ilişkin davalarda Mahkeme 8. madde ya da Ek 1 No’lu Protokol’ün 1. maddesi arasında bir ayrım yapmaksızın iki madde açısından da inceleme yapmıştır.

İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.


*


This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.