Anayasa Mahkemesinden Tarihi Karar

 

Suat ŞİMŞEK-Milli Emlak Kontrolörü

Anayasa Mahkemesi 25.05.2018 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan 28/3/2018 tarihli ve E:2016/196, K:2018/34 sayılı Kararı kararıyla, 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu’nun geçici 11. maddesini Anayasa’ya aykırı bularak iptal etti.

2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu’nun 11. maddesi, hukuki el atmalarda dava açmak için gereken 5 yıllık sürenin, geçici 11. maddeyi ihdas eden 20.08.2016 tarihli ve 6745 sayılı Kanun’un yürürlüğe girmesinden itibaren yeniden başlayacağını öngörmekteydi. Maddeye göre “Bu Kanunun ek 1 inci maddesinin birinci fıkrası kapsamında kalan ve bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce tasarrufu hukuken kısıtlanan taşınmazlar hakkında aynı fıkrada belirtilen süre, bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren başlar.”

Hukuki El Atma Nedir?

Uygulama imar planlarında umumi hizmetlere ve resmî kurumlara ayrılmak suretiyle mülkiyet hakkının özüne dokunacak şekilde tasarrufu hukuken kısıtlanan taşınmazlar hakkında, uygulama imar planlarının yürürlüğe girmesinden itibaren beş yıllık süre içerisinde imar programları veya imar uygulamaları yapılır ve bütçe imkânları dâhilinde bu taşınmazlar ilgili idarelerce kamulaştırılır. Bu işlemlerin yapılmaması ve taşınmazların bu şekilde bırakılmasına hukuki el atma denilmektedir.

2942 sayılı Kanun’un ek 1. maddesinde, beş yıllık sürenin uygulama imar planlarının yürürlüğe girmesinden itibaren başlayacağı düzenlenmiştir. Bu maddeyle idareye, bu süre içinde tasarrufu hukuken kısıtlanan taşınmazları kamulaştırma veya mülkiyet hakkının kullanılmasına engel teşkil edecek kısıtlılığı kaldıracak şekilde imar planı değişikliği yapma yükümlülüğü getirilmiştir. Bu süre içinde belirtilen işlemlerin yapılmaması hâlinde taşınmaz malikleri tarafından idareye başvuru işlemleri ve uzlaştırma süreci tamamlandıktan sonra taşınmazın kamulaştırılmasından sorumlu idare aleyhine dava açılabileceği belirtilmiştir.

2016 yılında yapılan düzenleme

2016 yılında 6745 sayılı Kanunla, 2942 sayılı Kanun’a eklenen geçici 11. madde ile hukuki el atmalarda, dava açmak için gereken 5 yıllık sürenin, geçici 11. maddeyi ihdas eden 6745 sayılı Kanun’un yürürlüğe girmesinden itibaren yeniden başlayacağını öngörülmüştü. Anayasa Mahkemesi bu düzenlemeyi iptal etti.

İptal Gerekçesi

Anayasa Mahkemesine göre itiraz konusu kuralda, imar uygulamasıyla getirilen kısıtlılık yönünden öngörülen beş yıllık sürenin maddenin yürürlük tarihinden itibaren yeniden başlaması hüküm altına alınmıştır. Başka bir ifadeyle mülkiyet hakkından dilediği gibi tasarruf edebilmesi ve yararlanabilmesi kısıtlanan malikin kamulaştırma bedeline kavuşabilmesi veya söz konusu kısıtlılık hâlinin kaldırılarak mülkiyet hakkından yararlanabilmesi için geçmesi gereken beş yıllık sürenin yeniden başlaması söz konusu olmaktadır. Kanun koyucu bu süre nedeniyle malikin uğradığı zararları telafi etmeye veya gidermeye yönelik herhangi bir düzenleme ise getirmemiştir. Üstelik bu kısıtlılık nedeniyle açılacak davalarda taşınmazı kullanamamaktan doğan zararların tazminine yönelik bir düzenleme mevcut olmadığı gibi itiraz konusu kural, yürürlük tarihinden önceki kısıtlılık sürelerinin de dikkate alınmamasına yol açmaktadır. Bu durum ise malike aşırı bir külfet yüklemekte ve kamu yararı ile malikin mülkiyet hakkı arasında gözetilmesi gereken adil dengeyi malik aleyhine bozmaktadır. Dolayısıyla itiraz konusu kuralla mülkiyet hakkına yapılan müdahale orantılı değildir.

Şimdi Ne Olacak

Anayasa Mahkemesi geçici 11. maddeyi iptal ettiğine göre şimdi 2942 sayılı Kanun’un Ek 1. maddesinde hukuki el atmanın gerçekleşmiş sayılması için gereken 5 yıllık süre, her taşınmaz için imar planlarının yürürlüğe girdiği tarihe göre hesaplanacaktır.

Makalemizi paylaşır mısınız?
Suat Şimşek, Daire Başkanı (Milli Emlak Genel Müdürlüğü) hakkında 2689 makale
Daire Başkanı (Milli Emlak Genel Müdürlüğü), Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Müfettişi, (önceden) Milli Emlak Kontrolörü