Arazi ve Arsa Düzenlemesine Karşı Açılacak Davalarda Görevli Yargı ve Yetkili Mahkeme

Arazi ve Arsa Düzenlemesine Karşı Açılacak Davalarda Görevli Yargı

Hukuk dilinde görev deyimi, belli bir davaya hangi yargı yerinde bakılacağını anlatmak üzere kullanılmaktadır. İdari yargıda görev konusu, kamu düzeni ile ilgili olduğu için davanın her aşamasında ileri sürülebileceği gibi, mahkeme tarafından da resen incelenmesi ve dikkate alınması gerekir.

Arazi ve arsa düzenlemesi, belediyelerce ve il özel idarelerince alınan idari bir karara dayanmaktadır. Bir başka ifadeyle belediyelerin ve il özel idarelerinin arazi ve arsa düzenlemesine ilişkin işlemleri, idari işlemdir[1]. Bunlar hakkında açılacak iptal davaları, kayıtların oluşumuna esas olan idari bir kararın ortadan kaldırılması sonucunu değiştirecek bir isteği kapsadığından ve mülkiyet uyuşmazlığı niteliğini taşımadığından idari yargıda görülmesi gerekmektedir. Uyuşmazlık Mahkemesi, Yargıtay ve Danıştay kararları bu yöndedir.

Uyuşmazlık Mahkemesi, 02.04.1990, E:1990/7, K:1990/7                            

3194 sayılı İmar Kanununun (…) 18. maddesinde de “(…)” hükümleri yer almaktadır. Bu hükümler, özel hukuk hükümleri olmayıp idare hukuku kurallarıdır. Davacının istekleri, belediyenin işlemleri, dava ve savunma bu hükümlere dayanmaktadır. Davacı ve davalı arasındaki uyuşmazlık bu hükümlere göre çözümlenecektir.
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 17.01.1990, E:1990/16-620, K:1990/6      

2981 sayılı Yasanın 10. maddesinin (c) fıkrasına göre, hamur kuralı uygulanmak suretiyle yapılan imar çalışmaları belediyece alınan idari bir karara dayanmaktadır. Bunlar hakkında açılacak iptal davaları kayıtların oluşmasına esas alınan idari kararın ortadan kaldırılması sonucunu doğuracak bir isteği kapsadığından ve mülkiyet uyuşmazlığı niteliğini taşımadığından idari yargıda görülmesi gerekmektedir.
Danıştay 6. Dairesi, 30.11.1993, E:1993/1631, K:1993/5107                       

İmar kanunundan kaynaklanan uyuşmazlıkta görevli mahkeme idare mahkemesi olduğundan, parselasyon işleminin iptali istemiyle açılan davada hakem sıfatıyla görevsizlik kararı veren asliye mahkemesinin kararı isabetlidir.

Uyuşmazlık Mahkemesinin 2.4.1990 günlü, E:1990/7, K:1990/7 sayılı kararı gereğince; dava konusu tapuların dayanağı 3194 sayılı İmar Kanununun 18. maddesi olduğundan davanın çözüm yerinin idari yargı olduğu kesindir.

Arazi ve arsa düzenlemesi işlemi nedeni ile taşınmazlar arasında oluşan değer farkının da, iptal davası yolu ile idari yargıda görülmesi gerekir. Bu tür durumlar tazminat hukuku kapsamında değildir.
Danıştay 6. Dairesi, 17.01.2000, E:1998/6414, K:2000/106                         

Parselasyon işleminde kişilerin düzenlemeye giren parselleri ile düzenleme sonrası tahsis edilen parselleri arasında değer farkı bulunması durumunda, parselasyon işlemlerinin yasa ve yönetmeliklere aykırılığı öne sürülerek iptalinin istenilmesi gerekmektedir. Söz konusu değer farkı bir iptal nedenidir ve tazminat hukuku kapsamında değildir.

3194 sayılı Yasanın 18. maddesi uyarınca imar planı bulunan alanlarda plan hükümlerine uygun olarak imar parselleri oluşturmak amacıyla parselasyon işlemleri yapılmaktadır. Anılan madde uyarınca yapılan parselasyon işleminde kişilerin düzenlemeye giren parselleri ile düzenleme sonrası tahsis edilen parselleri arasında değer farkı bulunması durumunda, parselasyon işlemlerinin yasa ve yönetmeliklere aykırılığı öne sürülerek iptalinin istenilmesi gerekmektedir. Söz konusu değer farkı bir iptal nedenidir ve tazminat hukuku kapsamında değildir. Bu nedenle davanın bu gerekçeyle reddine karar verilmesi gerekirken, hizmet kusuru bulunmadığı gerekçesiyle reddine karar verilmesinde sonucu itibariyle isabetsizlik görülmemiştir.

İdari yargıda idare mahkemeleri, genel görevli mahkemelerdir. 2576 sayılı Bölge İdare Mahkemeleri, İdare Mahkemeleri ve Vergi Mahkemelerinin Kuruluşu ve Görevleri Hakkında Kanun’un 5. maddesine göre idare mahkemeleri, vergi mahkemelerinin görevine giren davalarla ilk derecede Danıştay’da çözümlenecek olanlar dışındaki iptal davalarını, tam yargı davalarını ve tahkim yolu öngörülen imtiyaz şartlaşma ve sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklar hariç, kamu hizmetlerinden birinin yürütülmesi için yapılan idari sözleşmelerden dolayı taraflar arasında çıkan uyuşmazlıklara ilişkin davaları çözümlemekle görevlidir. Bu nedenle, açık bir şekilde diğer yargı mercilerinin görev alanına girmeyen davaların idare mahkemesinde görülmesi gerekir.

2575 sayılı Danıştay Kanununun 24. maddesine göre, Danıştay ilk derece mahkemesi olarak; “Bakanlıkların düzenleyici işlemleri ile kamu kuruluşları veya kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarınca çıkarılan ve ülke çapında uygulanacak düzenleyici işlemlere” ve “birden çok idare veya vergi mahkemesinin yetki alanına giren işlere” karşı açılacak iptal ve tam yargı davalarını karara bağlar. İmar planları, düzenleyici işlem niteliğindedir; bu nedenle bakanlıklar tarafından hazırlanan imar planlarına karşı ilk derece mahkemesi olarak Danıştay’da dava açılması gerekir.

Buna karşılık parselasyon işlemleri, bireysel idari işlemlerdir. Bu özellikleri nedeni ile 2575 sayılı Kanunun 24/c maddesi kapsamına girmezler. Bundan dolayı, bakanlıklar tarafından yapılan parselasyon işlemlerine karşı ilk derece mahkemesi olarak idare mahkemesinde dava açmak gerekir. Ancak, (pek mümkün görünmemekle birlikte) parselasyon işleminin birden fazla ili kapsaması ve bu illerin de birden fazla idare mahkemesinin görev alanına girmesi durumunda, ilk derece mahkemesi olarak Danıştay’da dava açılması gerekir. Ancak bir parselasyon işleminin hem birden fazla ili kapsaması ve hem de bu illerin de birden fazla idare mahkemesinin görev alanına girmesi durumunun gerçekleşmesi neredeyse imkânsızdır. Bu nedenle arazi ve arsa düzenlemesi işlemlerine karşı idare mahkemelerinde dava açılması gerektiğini kabul etmek gerekir[2].

Bunun yanı sıra, 5302 sayılı İl Özel İdaresi Kanunu, valilerin il encümeni kararlarına karşı Danıştay’da dava açmalarını öngörmektedir. Bu Kanun’un 27. maddesinin altıncı fıkrasında “Vali kanun, tüzük, yönetmelik ve il genel meclisi kararlarına aykırı gördüğü encümen kararının bir sonraki toplantıda tekrar görüşülmesini isteyebilir. Encümen, kararında ısrar ederse karar kesinleşir. Bu takdirde, vali, kesinleşen encümen kararının uygulanmasını durdurur ve idari yargı mercilerine yürütmeyi durdurma talebi ile birlikte on gün içinde başvurur. İtiraz Danıştay’ca en geç altmış gün içinde karara bağlanır.” hükmü yer almaktadır. Bu madde hükmü gereği, encümenin ısrar kararı ile kesinleşen kararlarına karşı vali tarafından Danıştay’da yürütmeyi durdurma talepli olarak dava açılması gerekmektedir. Parselasyon işlemi de il daimi encümeni tarafından alınan bir kararla onaylandığına göre, encümenin parselasyona ilişkin kesinleşen kararına karşı da vali tarafından Danıştay’da dava açılması mümkündür.

Arazi ve Arsa Düzenlemesine Karşı Açılacak Davalarda Yetkili Mahkeme

İdari Yargılama Usulü Kanununun 34. maddesi uyarınca, imar ilgili davalar, taşınmazın bulunduğu yer mahkemesinde açılır. Bu nedenle parselasyon işlemine karşı açılacak davaların da taşınmazın bulunduğu yer mahkemesinde açılması gerekir.

Burada “taşınmazın bulunduğu yer” ifadesi ile kastedilmek istenilen taşınmazın tapu kütüğünde kayıtlı olduğu yer mahkemesi değil, taşınmazın mülki sınırları içinde bulunduğu yer mahkemesidir[3]. Bu nedenle, taşınmazın tapuda kayıtlı olduğu yer ile mülki sınırları içerisinde bulunduğu yer ya da işlemi yapan idarenin bulunduğu yer farklı ise, taşınmazın mülki sınırları içinde bulunduğu yer mahkemesinde dava açılması gerekir.

Dava konusu arazi ve arsa düzenlemesi belediye mücavir alan sınırları içerisinde yapılmış ise yetki, mücavir alanın bağlı bulunduğu idare mahkemesinde açılır.

[1]              Ersoy, Melih (2000) “İmar Planı Uygulamalarında Düzenleme İşlemi” s: 6

[2]              Karavelioğlu, Celal (2002) İmar Kanunu 18. Madde Uygulaması, Arazi ve Arsa Düzenlemesi, s: 298

[3]              Sancakdar, Oğuz (2007) “İdari Yargıda “Tek Dilekçe ile Dava Açma” (Karşılaştırmalı Hukukî Analiz)” s: 174, Yılmaz, Mustafa (2002) İmar Yaptırımları ve Yargısal Korunma, s: 171

İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.


*


This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.