Belediye ve Mücavir Alan Sınırları Dışında İmar Planı Yapma ve Uygulama Yetkisi

İmar Kanunu’nun 8. maddesinin 2. fıkrasında “Belediye ve mücavir alan dışında kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya ilgilisince yapılır veya yaptırılır. Valilikçe uygun görüldüğü takdirde onaylanarak yürürlüğe girer.” hükmü yer almaktadır.                                                                                                                                                                                        

Mücavir alan

3194 sayılı İmar Kanununun 5. maddesi mücavir alanı, “imar mevzuatı bakımından belediyelerin kontrol ve mesuliyeti altına verilmiş alanlar” olarak tanımlamaktadır. Diğer bir değişle mücavir alanlar, sadece imar açısından belediyelerin kontrolü altında alınmış alanlardır. Belediyeler, imar mevzuatından kaynaklanan tüm yetkilerini (yapıların denetimi, ruhsat ve yıkım işleri dâhil) mücavir alanda da kullanabilmektedirler.

Mücavir alan, mahalli idarelerden sadece belediyelere tanınmış bir haktır. Özel idare ve köylerin böyle bir yetkisi yoktur. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı da bunlar için resen mücavir alan kararı veremez.                  

Ancak 5302 sayılı Kanunun 6. maddesine göre il özel idareleri belediye sınırları dışındaki imar işlerini yapmakla görevlidir. İl genel meclisinin görevlerini düzenleyen 10. maddenin (c) bendinde ise “Belediye sınırları il sınırı olan büyükşehir belediyeleri hariç il çevre düzeni planı ile belediye sınırları dışındaki alanların imar planlarını görüşmek ve karara bağlamak” görevi il genel meclisinin görevleri arasında sayılmıştır.

Belediye sınırları dışında (mücavir alanlar da dahil olmak üzere) planlama yetkisini il özel idarelerine veren bu hükümlerin 3194 sayılı İmar Kanunu ile çeliştiği açıktır. İl Özel İdaresi Kanununun “Uygulanmayacak hükümler” başlıklı 70. maddesinde ise “Bu Kanunla, il özel idaresinin sorumlu ve yetkili kılındığı görev ve hizmetlerle ilgili olarak, … 3194 sayılı İmar Kanunu, … Kanununda bu Kanun hükümlerine aykırılık bulunması durumunda bu Kanun hükümleri uygulanır.” hükmü yer almaktadır.

5393 sayılı Belediye Kanununun 14. maddesinde belediyenin imarla ilgili hizmetleri yapmak veya yaptırmakla yetkili ve sorumlu olduğu vurgulandıktan sonra belediyenin görev, sorumluluk ve yetki alanının belediye sınırlarını kapsadığı vurgulanmıştır. Aynı Kanunun 84. maddesine göre bu Kanunla, belediyenin sorumlu ve yetkili kılındığı görev ve hizmetlerle sınırlı olarak 3194 sayılı İmar Kanununda 5393 sayılı Kanuna aykırı hükümler bulunması durumunda 5393 sayılı Kanun hükümleri uygulanır.

Bu hükümler dikkate alındığında İl Özel İdaresi Kanununun yürürlüğe girdiği 04.03.2005 tarihinden itibaren, belediye sınırları dışında bulunan alanlarda nazım ve uygulama imar planları konusunda il özel idarelerinin görevli ve yetkili olduğu sonucuna varılmaktadır.

Ek Bilgi   

Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’nın 29.02.2008 tarihli ve 2008/02 sayılı Genelgesi

“5302 sayılı İl Özel İdaresi Kanununun yürürlüğe girdiği 04.03.2005 tarihine kadar belediye ve mücavir alan sınırları dışında kalan alanlarda, imarla ilgili faaliyetler, 5442 sayılı İl İdaresi Kanunu uyarınca valiliğin organı olan bayındırlık ve iskan müdürlüklerince yürütülmekte idi.

5302 sayılı İl Özel İdaresi Kanununun 6-b maddesi uyarınca, imar hizmetleri il özel idaresine geçmiştir. Ancak, bu kanunun yürürlüğe girdiği 04.03.2005 tarihinden sonra da imar hizmetlerinin, bayındırlık ve iskan müdürlüklerince yürütüldüğü ve bu hizmetlerin il özel idaresine devir işleminin yapılmadığı görülmüştür.

İl Özel İdaresi Kanununun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren imara ilişkin tüm görevlerin il özel idaresinin ilgili organlarınca gerçekleştirilmesi zorunludur.”
İçişleri Bakanlığının (Mahalli İdareler Genel Müdürlüğü) 2007/68 sayılı Genelgesi

“İstisnai kanunlardaki münhasır uygulamalar dışında, belediye sınırları içinde belediyeler, belediye sınırları dışında ise il özel idareleri imar planlarının yapılıp uygulanması ile görevli ve sorumludur.”            

Danıştay’ın kararları da bu doğrultudadır.

Belediye ve mücavir alan dışında kalan yerlerde yapılacak imar faaliyetlerinin 5302 sayılı kanunun yürürlüğe girmesinden önce il idare kurulunun görev ve yetkileri arasında yer almakta iken anılan kanunun yürürlüğe girmesinden sonra il özel idaresinin görev ve yetkileri arasında yer aldığı.

5302 sayılı İl Özel İdaresi Kanunu’nun 6’ncı maddesinin (b) bendinde, il özel idaresinin, mahallî müşterek nitelikte olması şartıyla belediye sınırları dışında imar, yol, su, kanalizasyon, katı atık, çevre, acil yardım ve kurtarma orman köylerinin desteklenmesi, ağaçlandırma, park ve bahçe tesisine ilişkin hizmetleri yapmakla görevli ve yetkili olduğu, 10 uncu maddesinin (c) bendinde, Belediye sınırları il sınırı olan Büyükşehir Belediyeleri hariç İl çevre düzeni plânı ile belediye sınırları dışındaki alanların imar plânlarını görüşmek ve karara bağlamanın il genel meclisinin görev ve yetkileri arasında yer aldığı, 26’ncı maddesinin (j) bendinde, kanunlarla verilen diğer görevleri yapmanın il encümeninin görev ve yetkileri arasında yer aldığı, 70’inci maddesinde ise, bu Kanunla, il özel idaresinin sorumlu ve yetkili kılındığı görev ve hizmetlerle ilgili olarak, 3194 sayılı İmar Kanununda bu Kanun hükümlerine aykırılık bulunması durumunda bu Kanun hükümlerinin uygulanacağı hükmüne yer verilmiştir.

Anılan maddelerin birlikte değerlendirilmesinden, Belediye ve mücavir alan dışında kalan yerlerde yapılacak imar faaliyetlerinin 5302 sayılı kanunun yürürlüğe girmesinden önce il idare kurulunun görev ve yetkileri arasında yer almakta iken anılan kanunun yürürlüğe girmesinden sonra il özel idaresinin görev ve yetkileri arasında yer aldığı, köy yerleşik alanının tespiti yönünde alınacak kararların da yine imar faaliyeti kapsamda il özel idarelerinin görevinde olduğunun kabulü gerektiği açıktır.

Danıştay 6. Dairesi, 22.11.2012, E:2012/3976, K:2012/6605                                  

5302 sayılı İl Özel İdaresi Kanununun yürürlüğe girdiği 4.3.2005 tarihinden itibaren anılan Yasa’nın 10. maddesi uyarınca plan yapma yetkisinin il genel meclisine ait olduğu.

3194 sayılı İmar Kanunu’nun 8. maddesinin 2. fıkrasında; “Belediye ve mücavir alan sınırları dışında kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya ilgilisince yapılır veya yaptırılır. Valilikçe uygun görüldüğü taktirde onaylanarak yürürlüğe girer. Onay tarihinden itibaren Valilikçe tespit edilen ilan yerinde bir ay süre ile ilan edilir” hükmüne yer verilmiştir.

04.03.2005 günlü, 25745 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 5302 sayılı İl Özel İdaresi Kanununun İl Genel Meclisinin Görev ve Yetkilerini düzenleyen 10. maddesinin (c) bendinde; Belediye sınırları il sınırı olan Büyükşehir Belediyeleri hariç il çevre düzeni planı ile belediye sınırları dışındaki alanların imar planlarını görüşmek ve karara bağlamak görev ve yetkisi il genel meclisine verilmiş, yine aynı Kanunun “Uygulanmayacak Hükümler” başlıklı 70. maddesinde: “Bu Kanunla, İl Özel İdaresinin sorumlu ve yetkili kılındığı görev ve hizmetlerle ilgili olarak 3194 sayılı İmar Kanunu’nda bu Kanun hükümlerine aykırılık bulunması durumunda bu Kanun hükümleri uygulanır.” hükmü yer almıştır.

Anılan mevzuat hükümlerinin birlikte değerlendirilmesinden, 3194 sayılı İmar Kanunu’nun 8. maddesiyle belediye ve mücavir alan sınırları dışında kalan yerlerde plan yapma yetkisinin valiliğe verilmesi yönündeki düzenlemenin 5302 sayılı İl Özel İdaresi Kanununun 10. maddesindeki düzenlemeye aykırı olduğu, bu nedenle anılan Kanunun 70. maddesinde aykırılık halinde 5302 sayılı Yasa hükümlerinin uygulanacağının öngörülmesi karşısında artık 5302 sayılı İl Özel İdaresi Kanununun yürürlüğe girdiği 4.3.2005 tarihinden itibaren anılan Yasa’nın 10. maddesi uyarınca plan yapma yetkisinin il genel meclisine ait olduğu sonucuna varılmaktadır.

Danıştay 6. Dairesi, 18.09.2009, E:2007/7460, K:2009/8664                                  

Ayrıca Danıştay Birinci Dairesi 08.12.2006 tarih ve E:2006/1186; K:2006/1228 sayılı kararında; belediye ve mücavir alan sınırları dışında kalan yerlerde imar planları yapma konusunun il genel meclisinin görev ve yetkisinde olduğu, bu planlara uygun olarak parselasyon, resen veya müracaat üzerine tevhit, ifraz ve irtifak hakkı tesisi ile bu hakların terkinine ilişkin işlemlerde ise il encümeninin yetkili olduğu şeklinde karar vermiştir.

Burada 3302 sayılı Köye Yönelik Hizmetler Hakkında Kanun hükümlerinden bahsetmek de faydalı olacaktır. Zira, Kanunun 2. maddesi köylerde imar planlarının yapılması ile ilgili hükümler ihtiva etmektedir. Kanunun 2. maddesi; “1306 sayılı İskan Kanununa göre nakledilen veya toplulaştırılacak köyler için arsa tefrik etmek, diğer kasaba ve köylerin imar planlarını hazırlamak” görevini köye yönelik hizmetler kapsamında saymıştır. Aynı Kanunun 5286 sayılı Kanunun 6. maddesi ile eklenen ek 2. maddesine göre bu Kanunda belirtilen hizmetler, İstanbul ve Kocaeli illeri dışında il özel idarelerince, İstanbul ve Kocaeli illerinde ise il sınırları dahilinde yapılmak üzere büyükşehir belediyelerince yerine getirilir. Bu hükümler, belediye sınırları dışında bulunan köylerin imar planlarının il özel idarelerince yapılmasını öngören İl Özel İdaresi Kanunu hükümleri ile paralellik göstermektedir.

İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.


*


This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.