Gaiplik Yoluyla Hazine’ye İntikal Eden Taşınmazlarda Hazine’nin Geri Verme Yükümlülüğü

Suat ŞİMŞEK- Daire Başkanı, ÇŞB Milli Emlak genel Müdürlüğü

Hazinenin Gaiplik İstemi

Kendisinden uzun süredir haber alınamayan, kayıp ve ölmüş olma olasılığı yüksek olan kimselere gaip denir. Bu kişiler hakkında alınacak olan gaiplik kararı da bunların kişiliklerinin hukuki olarak sona ermesi sonucunu doğurur.

4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 588. maddesine göre Hazine de gaiplik isteminde bulunabilir. Madde hükmüne göre “Sağ olup olmadığı bilinmeyen bir kimsenin malvarlığı veya ona düşen miras payı on yıl resmen yönetilirse ya da malvarlığı böyle yönetilenin yüz yaşını dolduracağı süre geçerse, Hazinenin istemi üzerine o kimsenin gaipliğine karar verilir.”

Gaiplik kararı verilebilmesi için gerekli ilân süresinde hiçbir hak sahibi ortaya çıkmazsa, aksine hüküm bulunmadıkça, gaibin mirası Devlete geçmektedir.

Hazine’nin Gaiplikle İntikal Eden Malları İade Yükümlülüğü ve Bu Hususta Zamanaşımı

a) İade Yükümlülüğü

4721 sayılı Kanun’un 585. maddesine göre gaip ortaya çıkarsa veya üstün hak sahibi olduklarını ileri sürenler bu sıfatlarını ispat ederlerse, tereke mallarını teslim almış olanlar, aldıkları malları zilyetlik kuralları uyarınca geri vermekle yükümlüdürler.

Aynı Kanun’un 588. maddesine göre Devlet, gaibe veya üstün hak sahiplerine karşı, aynen gaibin mirasını teslim alanlar gibi geri vermekle yükümlüdür.

Dolayısıyla gaip ortaya çıkarsa veya üstün hak sahibi olduklarını ileri sürenler bu sıfatlarını ispat ederlerse Hazine kendisine intikal eden malları iyi niyetli zilyet gibi iade etmekle yükümlüdür.

b) İade Yükümlülüğü Konusunda Zamanaşımı

Zamanaşımı konusu ise 4721 sayılı Kanun’un 585. maddesinde düzenlenmiştir. Buna göre iyiniyetli olanların üstün hak sahiplerine geri verme yükümlülükleri, miras sebebiyle istihkak davasına ilişkin zamanaşımı süresine tâbidir.

4721 sayılı Kanun’un 639. maddesine göre miras sebebiyle istihkak davası, davacının kendisinin mirasçı olduğunu ve iyiniyetli davalının terekeyi veya tereke malını elinde bulundurduğunu öğrendiği tarihten başlayarak bir yıl ve her hâlde mirasbırakanın ölümünün veya vasiyetnamenin açılmasının üzerinden on yıl geçmekle zamanaşımına uğrar. İyiniyetli olmayanlara karşı zamanaşımı süresi yirmi yıldır.

Gaiplikle Hazine’ye İntikal Eden Taşınmazlarda Hazine’nin Tasarruf Hakkı

Gaip ortaya çıkarsa veya üstün hak sahibi olduklarını ileri sürenler bu sıfatlarını ispat ederlerse, tereke mallarını teslim almış olanlar, aldıkları malları zilyetlik kuralları uyarınca geri vermekle yükümlüdürler.

Dolayısıyla gaiplikle Hazine’ye intikal eden taşınmazlarda Hazine’nin tasarruf hakkı zilyetlik kurallarına tabidir.

Gaiplikle Hazine’ye intikal eden taşınmazlarda Hazine’nin tasarruf hakkı, iyi niyetli zilyedin tasarruf hakkına ilişkin kurala göre belirlenir. Çünkü Hazine’nin kötü niteli olması düşünülemez.

4721 sayılı Kanun’un “Yararlanma” başlıklı 993. maddesine göre iyiniyetle zilyedi bulunduğu şeyi, karineyle mevcut hakkına uygun şekilde kullanan veya ondan yararlanan zilyet, o şeyi geri vermekle yükümlü olduğu kimseye karşı bu yüzden herhangi bir tazminat ödemek zorunda değildir. İyiniyetli zilyet, şeyin kaybedilmesinden, yok olmasından veya hasara uğramasından sorumlu olmaz.

a) Kullanma ve Yararlanma

Dolayısıyla Hazine gaiplikle kendisine intikal eden mallar üzerinde karineyle mevcut hakkına uygun şekilde kullanabilir veya ondan yararlanabilir. Bundan dolayı herhangi bir tazminat ödemek zorunda değildir. Hatta söz konusu taşınmazların elden çıkarılmasında da hukuken bir engel bulunmamaktadır.

b) Zarardan Sorumluluk

Hazine gaiplikle intikal eden taşınmazlardaki yapıların kaybedilmesinden, yok olmasından veya hasara uğramasından sorumlu olmaz.

c) Zorunlu ve Yararlı Giderleri Talep

4721 sayılı Kanun’un 994. maddesine göre iyiniyetli zilyet, geri vermeyi isteyen kimseden şey için yapmış olduğu zorunlu ve yararlı giderleri tazmin etmesini isteyebilir ve bu tazminat ödeninceye kadar şeyi geri vermekten kaçınabilir.

İyiniyetli zilyet, diğer giderler için tazminat isteyemez. Ancak, şeyin geri verilmesinden önce kendisine bu giderler için bir tazminat önerilmezse, kendisi tarafından o şeyle birleştirilen ve zararsızca ayrılması mümkün bulunan eklemeleri o şeyi geri vermeden önce ayırıp alabilir.

Zilyedin elde ettiği ürünler, yaptığı giderler sebebiyle doğan alacaklarına mahsup edilir.

İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.


*


This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.