İmar Para Cezaları Rehberi: İşlem Süreçleri, İtiraz ve Dava 

İmar Kanunu 42. Madde Uygulamaları: İmar Para Cezaları

3194 sayılı İmar Kanununun 42. maddesinin ilk fıkrasında ceza verilebilecek bazı fiiller sayılmış, aynı maddenin ikinci fıkrasında ise İmar Kanununun bazı maddelerine göndermede bulunarak bu maddelerde belirtilen fiillerin işlenmesi halinde belediye veya il özel idaresi tarafından para cezası uygulanması öngörülmüştür. Bu maddede belirtilen ve imar mevzuatına aykırılık teşkil eden fiil ve hallerin tespit edildiği tarihten itibaren on iş günü içinde ilgili idare encümenince sorumlular hakkında, üstlenilen her bir sorumluluk için ayrı ayrı olarak bu maddede belirtilen idari müeyyideler uygulanır.

İmar Kanunu’nun 42. maddesinde imar para cezaları 4 ayrı fıkrada düzenlenmiştir. 42. maddesinin 2. fıkrasında ruhsat alınmaksızın yapı yapmak ve ruhsata, ruhsat eki etüt ve projelere ve imar mevzuatına aykırı olarak yapı yapmak;

3. fıkrasında İmar Kanunu’nun 18, 28, 32, 33, 34, 35, 36, 37, 40 ve 41 inci maddelerde belirtilen mükellefiyetleri yerine getirmemek veya bu maddelere aykırı davranmak;

4. fıkrasında, mevcut haliyle veya öngörülen bir afet tehlikesi karşısında can ve mal emniyetini tehdit ettiği veya edeceği tespit olunan yapılara, ilgili idarenin yazılı ikazına rağmen idarece tanınan süre içinde takviyede bulunmamak veya bu yapıları yıkmamak,

5. fıkrasında, Kanun’un 27 nci maddesine göre belirlenmiş köy yerleşik alanı ve civarı sınırları içinde köyün nüfusuna kayıtlı olan ve köyde sürekli oturanlar tarafından, valilik onayı alınmadan ve muhtarlığa bildirim yapılmadan konut ve zatî maksatlı tarım ve hayvancılık yapısı inşa edilmesi,

Fiillerine uygulanacak imar para cezaları belirlenmiştir. Bu madde kapsamında yapılacak imar para cezası uygulamalarıyla ilgili bir rehber hazırlamak istedim. Tüm yazıları tek metinde toplamak mümkün olmadığı için yazıları kısımlara bölüp bunlara link vermek istedim. Her bir konu hakkında ilgili linke tıklamanız yeterli olacaktır.

Hangi Yapılara ve Fiillere İmar Para Cezası Uygulanır?

Öncelikle belirtmek gerekir ki yalnızca 42. maddede belirtilen fiillerin gerçekleşmesi haline imar para cezası verilebilir. 42. maddede hangi fiillerin işlenmesi halinde para cezası uygulanacağı madde numaraları belirtilerek ifade edildiği için 42. maddede sayılmayan maddelerde işlenen fiiller için imar para cezası uygulanması mümkün değildir. Bu konuda şu yazımıza bakabilirsiniz: Hangi Yapılara ve Fiillere İmar Para Cezası Uygulanır?

3194 sayılı İmar Kanunu’nun, 5940 sayılı Kanun’un 2. maddesiyle değişik 42. maddesinin 3. fıkrasında; yapının inşa edilmesi süreci içinde tekrarı halinde, idari para cezalarının bir kat artırılarak uygulanacağı kurala bağlanmıştır. Buna tekerrür uygulaması denilmektedir. Bu konu hakkında bilgi almak için şu yazımıza bakabilirsiniz: İmar Para Cezalarında Tekerrür Uygulamaları: İkinci Kez Para Cezası Verilip Verilemeyeceği

İmar Para Cezaları Kime Uygulanır?

3194 sayılı İmar Kanunu nun 42. maddesinde para cezası uygulanacak kişiler açıkça belirtilmiştir. Örneğin “ruhsat alınmaksızın veya ruhsata, ruhsat eki etüt ve projelere veya imar mevzuatına aykırı olarak yapı yapmak” fiilinden dolayı “yapının sahibi, yapı müteahhidi veya aykırılığı altı iş günü içinde idareye bildirmeyen ilgili fenni mesuller” imar para cezasına çarptırılabilir. Para cezası uygulanabilecek kişiler konusunda şu yazımıza bakabilirsiniz: İmar Para Cezaları Kime Uygulanır?

İmar Para Cezasında Yapı Tatil Tutanağı

İmar para cezası uygulanabilmesi için yapı tatil tutanağı düzenlenmesi gerekir. Yapı tatil tutanağı, ruhsatsız olarak veya ruhsat ve eklerine aykırı olarak yapılan yapılardaki inşaatların durdurulması için, ilgili belediye görevlileri tarafından düzenlenen ve inşaatın mühürlenmesine neden olan bir belgedir. Yapı tatil tutanağı hakkında bilgi almak için şu yazımıza bakınız: Yapı Tatil Zaptı Nedir? Nasıl Düzenlenir? Ne İşe Yarar?

Ruhsat ve eklerine aykırı inşaat yapma nedeniyle imar para cezası düzenlenebilmesi için yapının durumuyla ilgili bir tutanağının düzenlenmesi gerekmektedir. Bu tutanak düzenlenmesi imar para cezası açısından oldukça önemlidir. Bu konu hakkında bilgi almak için şu yazımıza bakınız: Yapının Durumuyla İlgili Tutanak Düzenlenmeden İmar Para Cezası Verilebilir mi?

İmar Para Cezaları Nasıl Hesaplanır?

İmar Kanunu’nun 42. maddesinde imar para cezaları 4 ayrı fıkrada düzenlenmiştir. Bunların her birinde de para cezalarının hesaplanmasıyla ilgili ayrıntılı hükümler getirilmiştir. İmar para cezalarının nasıl hesaplanacağı konusunda şu yazımıza bakabilirsiniz: 2021 Yılında Uygulanacak İmar Para Cezaları ve Bunların Hesaplanma Şekli

İmar Para Cezalarında Artırım Nedenleri

İmar Para Cezası Uygulama Yetkisi Hangi Kurumda? 

3194 sayılı Kanun’un 42. maddesinde ise; ruhsat alınmaksızın veya ruhsata, ruhsat eki etüt ve projelere veya imar mevzuatına aykırı olarak yapılan yapının sahibine, yapı müteahhidine veya aykırılığı altı iş günü içinde idareye bildirmeyen ilgili fenni mesullere yapının mülkiyet durumuna, bulunduğu alanın özelliğine, durumuna, niteliğine ve sınıfına, yerleşmeye ve çevreye etkisine, can ve mal emniyetini tehdit edip etmediğine ve aykırılığın büyüklüğüne göre, beşyüz Türk Lirasından az olmamak üzere idari para cezaları uygulanacağı, Bakanlıkça belirlenen yapı sınıflarına ve gruplarına göre yapının inşaat alanı üzerinden idari para cezası verileceği hükme bağlanmıştır. Ancak bu maddede imar para cezalarının hangi kamu idaresi tarafından verileceğine dair hüküm bulunmamaktadır. Bu konu hakkında bilgi almak için şu yazımıza bakınız: İmar Para Cezası Uygulama Yetkisi Hangi Kurumda?

İmar Para Cezası Encümen Kararı: İmar Para Cezasını Kim Verir?

3194 sayılı Kanun’un 42. maddesinin 1. fıkrasında “Bu maddede belirtilen ve imar mevzuatına aykırılık teşkil eden fiil ve hallerin tespit edildiği tarihten itibaren on iş günü içinde ilgili idare encümenince sorumlular hakkında, üstlenilen her bir sorumluluk için ayrı ayrı olarak bu maddede belirtilen idari müeyyideler uygulanır.” hükmü yer almaktadır. Bu nedenle para cezalarına, belediyelerde belediye encümeni, il özel idarelerinde il encümeni tarafından karar verilmektedir.

İmar para cezası hesaplandıktan sonra encümen kararıyla imar para cezası uygulanır. Yukarıda verilen mevzuat incelendiğinde; kıyıda yer alan ruhsatsız yapılar ile ruhsat ve eklerine aykırı yapılar hakkında 3194 sayılı İmar Kanunu hükümlerinin uygulanmasının gerektiği, 3621 sayılı Kıyı Kanununun 15. maddesi ise; sahil şeritlerinde duvar, çit, parmaklık, tel örgü, hendek, kazık ve benzeri engeller oluşturulması gibi anılan madde de kapsamı belirlenen hallerde uygulanabileceği, öte yandan; kıyıda dahi yer alsa, belediye ve mücavir alan sınırları içerisinde yapılan ruhsatsız veya ruhsata aykırı yapılar hakkında 3194 sayılı İmar Kanununun 42. maddesi uyarınca para cezası verilmesinde belediye encümeninin yetkili olduğu anlaşılmaktadır.

Danıştay 14. Dairesi, 10.10.2012, E:2012/4962, K:2012/6897İmar para cezalarına, belediyelerde belediye encümeni, il özel idarelerinde il encümeni tarafından karar verilmesi gerektiği. 3194 sayılı İmar Kanunu’nun 32. maddesinde; “(…)” hükmü yer almaktadır. Aynı Kanun’un 42. maddesinin 1. fıkrasında ise, bu maddede belirtilen ve imar mevzuatına aykırılık teşkil eden fiil ve hallerin tespit edildiği tarihten itibaren on iş günü içinde ilgili idare encümenince sorumlular hakkında, üstlenilen her bir sorumluluk için ayrı ayrı olarak bu maddede belirtilen idari müeyyideler uygulanacağı hüküm altına alınmıştır. Yukarıda yer verilen hükümler uyarınca, belediye ve mücavir alan sınırları içerisinde yapılan ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı yapıların yıkımına ve sorumlular hakkında 42. maddede belirtilen idari yaptırımlara karar verilmesinde belediye encümeninin yetkili olduğu dikkate alındığında; maddede öngörülen usul izlenmek suretiyle yapı tatil tutanağı düzenlendikten sonra, belediye encümeni kararı ile ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı yapıların yıkımına ve ilgililer hakkında yaptırım uygulanmasına karar verilmesi gerekmektedir. Bu durumda; 3194 sayılı Kanunun 32. maddesinde öngörülen usul izlenmeden, yıkım kararı almaya ve para cezası vermeye yetkili olmayan Yapı Kontrol ve İskan Müdürlüğü’nce tesis edilen dava konusu işlemde yetki yönünden hukuka uyarlık, davanın reddi yolundaki İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet görülmemiştir.

Danıştay 14. Dairesi, 05.03.2014, E:2012/6054, K:2014/3063Belediye ve mücavir alan sınırları içerisinde yer alan kıyıda yapılan ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine veya imar mevzuatına aykırı yapılar hakkında 3194 sayılı İmar Kanunu’nun 42. maddesi uyarınca para cezası verilmesinde belediye encümeninin yetkili olduğu hakkında. 3621 sayılı Kıyı Kanunu’nun 14. maddesinde; “(…)” hükmüne, 15. maddesinde; “(…)” kuralına, 3194 sayılı İmar Kanunu’nun 42. maddesinin 1. fıkrasında ise; “(…)” hükmüne yer verilmiş, 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun belediye encümeninin görev ve yetkilerinin belirlendiği 34. maddesinde; ise “kanunlarda öngörülen cezaları vermek” belediye encümeninin görevleri arasında sayılmıştır. Yukarıda verilen mevzuat incelendiğinde; kıyıda yer alan ruhsatsız yapılar ile ruhsat ve eklerine aykırı yapılar hakkında 3194 sayılı İmar Kanunu hükümlerinin uygulanmasının gerektiği, 3621 sayılı Kıyı Kanunu’nun 15. maddesi ise; sahil şeritlerinde duvar, çit, parmaklık, tel örgü, hendek, kazık ve benzeri engeller oluşturulması gibi anılan madde de kapsamı belirlenen hallerde uygulanabileceği, öte yandan; kıyıda dahi yer alsa, belediye ve mücavir alan sınırları içerisinde yapılan ruhsatsız veya ruhsata aykırı yapılar hakkında 3194 sayılı İmar Kanunu’nun 42. maddesi uyarınca para cezası verilmesinde belediye encümeninin yetkili olduğu anlaşılmaktadır.

İmar Para Cezaları Hangi Sürede Ödenir? Kaçak Yapılara Para Cezasında Zamanaşımı var mı?

İdarece düzenlenen ve muhatabına tebliğ edilen cezanın ne kadarlık bir sürede ödenmesi gerektiğine ilişkin olarak İmar Kanununda ve Uygulama Yönetmeliklerinde hüküm bulunmamaktadır. Bu konu hakkında bilgi almak için şu yazımıza bakınız:  İmar Para Cezaları Hangi Sürede Ödenir? Kaçak Yapılara Para Cezasında Zamanaşımı var mı?

İmar Para Cezalarına Nasıl İtiraz Edilir? İmar Para Cezalarına Nasıl İtiraz Süresi Ne Kadar?

İmar Kanunu 42.madde idari para cezasına itiraz nasıl yapılır? İmar para cezalarına karşı encümene bir dilekçe verilerek itiraz edilebilir. Bu konuda şu yazımıza bakabilirsiniz: 3194 Sayılı İmar Kanunu 42. Madde Kapsamında Para Cezalarına Nasıl İtiraz Edilir?

İmar Para Cezasına Nasıl Dava Açılır?

İptal davasının ön koşulları (imar para cezalarına karşı açılacak iptal davalarda görevli yargı ve yetkili mahkeme, imar para cezalarına karşı açılacak iptal davalarda idari merci tecavüzü, imar para cezalarına karşı açılacak iptal davalarda ehliyet, idari davaya konu olacak kesin ve yürütülmesi gereken bir işlem olup olmadığı, imar para cezalarına karşı açılacak iptal davalarda dava açma süresi, husumet, dilekçenin İYUK’un 5. maddesine uygun olup olmadığı) konularında şu yazımıza bakınız: İmar Para Cezalarına Karşı Açılacak İptal Davalarının Ön Koşulları

İmar para cezalarına karşı açılacak davalarda şu dilekçe örneğinin kullanılması mümkündür: Yıkım ve Para Cezası İşlemlerine Dava Dilekçesi Örneği

İmar Kanunu 42. Madde Dava Açma Süresi

Kanunda dava açmak için özel bir süre öngörülmediği için para cezalarına 2577 sayılı Kanun’un 7. maddesinin birinci fıkrası gereği tebligat tarihinden itibaren altmış gün içinde dava açılabilir.

Uyuşmazlık Mahkemesi vermiş olduğu kararlarında imar para cezalarına karşı açılacak davaların idari yargıda görülmesi gerektiğini vurgulamıştır. Bu kapsamda imar para cezalarına idare mahkemelerinde dava açılır.

Bu davada mahkeme gerekiyorsa bilirkişi görevlendirir. İmar Para Cezalarına Karşı Açılacak Davalarda Bilirkişi Görevlendirilmesini Gerektiren/Gerektirmeyen Durumlar

Sonrasında muhtemel hukuka aykırılık nedenleri dikkate alınarak karar verilir. Açılan davalarda idari yargı para cezalarının hukuka uygun olup olmadığına karar vermektedirler.  İmar para cezalarında iptal nedenleri konusunda şu yazımıza bakabilirsiniz: İmar Para Cezalarına Karşı Açılacak Davalarda Muhtemel Hukuka Aykırılık Nedenleri

Burada imar para cezalarına karşı açılacak davalarla ilgili önemli bir hususu daha açıklamak gerekir. Danıştay içtihatlarına göre, idare mahkemeleri, para cezası verilmesine ilişkin idari işlemi sadece iptal edebilirler, bunun yerine davalı idarenin yerine geçerek para cezası miktarını tayin edemezler. Bu konuyu şu yazımızda irdelemiştik: İmar Para Cezalarına Karşı Açılan Davalarda Kısmen Kabul, Kısmen Ret Mümkün mü? Bununla birlikte, temel para cezasının hesaplanmasında hukuka aykırılık yok ise ve sadece artırım sebepleri yönünden hukuka aykırılık söz konusu ise sadece artırım yönünden iptale karar verilmesi mümkündür.

Son olarak şunu belirtelim: Danıştay (14. Dairesi, 15.04.2015, E:2013/3547, K:2015/2962) imar para cezalarına karşı idari yargıda açılacak davalarda, 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 27. maddesinin 10. fıkrasında yer alan “Üçbin Türk Lirası dahil idarî para cezalarına karşı başvuru üzerine verilen kararlar kesindir.” hükmünün uygulama alanı bulunmadığına karar vermiştir. Bu konu hakkında da şu yazımıza bakabilirsiniz: İmar Para Cezalarına İlişkin Davalarda Kabahatler Kanunundaki Temyiz Yasağı Sınırı Uygulanır mı?