Kamu İdarelerine Ait Binaların ve Arazilerin Emlak Vergisinden Muaflığı

Emlak Vergisi Kanununun 4. ve 14. maddesine göre maddesine göre aşağıda yazılı binalar ve araziler, bina ve arazi vergisinden daimi olarak muaftır:

a) Özel Bütçeli İdarelere Ait Taşınmazlar

Emlak Vergisi Kanununun 4/a ve 14/a maddeleri, özel bütçeli idarelere ait binaların ve arazilerin emlak vergisinden daimi olarak muaf olduğunu hükme bağlamaktadır. Dolayısıyla özel bütçeli kuruluşlara ait binalar ve araziler, kiraya verilmiş olsalar bile bina ve arazi vergisinden muaftırlar.

5018 sayılı Kanunun özel bütçeli olarak kabul ettiği kamu idareleri şunlardır: Yükseköğretim Kurulu, üniversiteler ve yüksek teknoloji enstitüleri, Savunma Sanayi Müsteşarlığı, Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu, Türkiye ve Orta-Doğu Amme İdaresi Enstitüsü, Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu, Türkiye Bilimler Akademisi, Türkiye Adalet Akademisi, Yükseköğrenim Kredi ve Yurtlar Kurumu, Gençlik ve Spor Genel Müdürlüğü, Devlet Tiyatroları Genel Müdürlüğü, Devlet Opera ve Balesi Genel Müdürlüğü, Orman Genel Müdürlüğü, Vakıflar Genel Müdürlüğü, Hudut ve Sahiller Sağlık Genel Müdürlüğü, Elektrik İşleri Etüd İdaresi Genel Müdürlüğü, Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü, Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü, Türk Akreditasyon Kurumu, Türk Standartları Enstitüsü, Milli Prodüktivite Merkezi, Türk Patent Enstitüsü, Ulusal Bor Araştırma Enstitüsü, Türkiye Atom Enerjisi Kurumu, Küçük ve Orta Ölçekli Sanayi Geliştirme ve Destekleme İdaresi Başkanlığı, İhracatı Geliştirme Etüt Merkezi, Türk İşbirliği ve Kalkınma İdaresi Başkanlığı, Özel Çevre Koruma Kurumu Başkanlığı, GAP Bölge Kalkınma İdaresi, Özelleştirme İdaresi Başkanlığı, Ceza ve İnfaz Kurumları ile Tutukevleri İş Yurtları Kurumu, Kamu Denetçiliği Kurumu.

b) Vakıflar Genel Müdürlüğüne ve Mazbut Vakıflara Ait Binalar ve Araziler

5737 sayılı Vakıflar Kanunu mazbut vakfı, Vakıflar Kanunu uyarınca Vakıflar Genel Müdürlüğünce yönetilecek ve temsil edilecek vakıflar ile mülga 743 sayılı Türk Kanunu Medenisinin yürürlük tarihinden önce kurulmuş ve 2762 sayılı Vakıflar Kanunu gereğince Vakıflar Genel Müdürlüğünce yönetilen vakıflar olarak tanımlamaktadır.

Vakıflar Genel Müdürlüğü, özel bütçeli kuruluş olduğu için bu kuruluşa ait taşınmazlar emlak vergisinden zaten muaftırlar. Kanun, bunun yanı sıra bu Genel Müdürlük tarafından idare edilen mazbut vakıflara ait taşınmazları, kiraya verilmiş olsalar bile, emlak vergisinden muaf kılmıştır.

Bu hükmün yanı sıra 5737 sayılı Vakıflar Kanununun 77. maddesinde göre Vakıflar Genel Müdürlüğüne ve mazbut vakıflara ait taşınmazlar Devlet malı imtiyazından yararlanacağı hüküm altına alınmıştır.

Gerek Danıştay kararlarına ve gerekse Gelir İdaresi Başkanlığı özelgelerine göre Emlak Vergisi Kanununun 4. ve 14/a maddesi ile Devlete ait arazinin daimi olarak arazi vergisinden muaf tutulması, Devlet malına tanınan bir imtiyazdır.

Dolayısıyla (Vakıflar Genel Müdürlüğü ve mazbut vakıflarda olduğu gibi) Devlet malına tanına imtiyazdan yararlanacağı hüküm altına alınan kurumlara ait taşınmazlar da emlak vergisinden muaftır.[1]

Bu nedenle Vakıflar Genel Müdürlüğüne mazbut vakıflara ait tüm taşınmazlar, hem bina vergisinden hem de arazi vergisinden muaftır.

c) İl Özel İdarelerine, Belediyelere, Köy Tüzel Kişiliğine Ait Taşınmazlar

İl özel idarelerine, belediyelere ve köy tüzel kişiliklerine ait binalar ile araziler, kiraya verilmiş olsa bile bina ve arazi vergisinden muaftır.

Kanun’un 4. ve 14. maddesine göre maddesine göre il özel idareleri, belediyeler ve köyler ile bunların teşkil ettikleri birlikler veya bunlara bağlı müesseselere ait; su, elektrik, havagazı, mezbaha ve soğuk hava işletme binaları; belediye sınırları içindeki yolcu taşıma işletme binaları ve kapalı durak yerleri bina ve arazi vergisinden muaftır.

Bu idarelerin teşkil ettiği birlikler ile bunlara bağlı müesseselerin ise sadece bazıları bina vergisinden muaftır. Bunlar; su, elektrik, havagazı, mezbaha ve soğuk hava işletme binaları, belediye sınırları içindeki yolcu taşıma işletme binaları ve kapalı durak yerleridir.

Kanunun 14/b maddesi gereği, il özel idareleri, belediyeler ve köyler ile bunların teşkil ettikleri birlikler veya bunlara bağlı müesseseler tarafından işletilen su, elektrik, havagazı, mezbaha ve soğuk hava işletmelerine ait arazi ile belediye sınırları içindeki yolcu taşıma işletmelerine ait araziler, arazi vergisinden muaftır.

Belediyeler, il özel idareleri ve köylerin kurdukları birlikler ya da bunlara bağlı müesseselerin hangi binalarının emlak vergisinden muaf olduğu kanun metninde açıkça belirtilmiştir. Bu maddede yazılı olmayan binaların emlak vergisinden muaf olması söz konusu değildir.

Danıştay Dokuzuncu Dairesi 22.1.1997 tarihli ve E:1995/3346, K:1997/245 sayılı kararı ile; 14/b maddesinde hangi binaların muafiyet kapsamına alındığının tek tek sayıldığı, bunlar arasında personel lojmanlarına yer verilmediğini belirterek İstanbul Büyükşehir Belediyesine bağlı İ.E.T.T. İşletmesine ait personel lojman binalarının Emlak Vergisi Kanununun 4/b maddesindeki muafiyet kapsamında olmadığına karar vermiştir.

4. maddenin (c) bendine göre köylere ve köy birliklerine ait tarım işletme binaları, soğuk hava depoları, içmeler ve kaplıcalar ile bunlar tarafından köylünün genel ve ortak ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla işletilen hamam, çamaşırhane, değirmenler ve köy odaları bina vergisinden muaftır. Ancak bu binaların kiraya verilmemiş olması gerekir.

Milli Emlak Kitabı

ç) Kanunla Kurulan Üniversitelere Ait Binalar

Kanunla kurulan üniversitelere ait binalar Kanunun 4/a maddesi, ve bu üniversitelere ait araziler Kanunun 14/a maddesi gereği, kiraya verilmiş olsa bile bina ve arazi vergisinden muaftır.

1982 Anayasasının 130 maddesi de, üniversitelerin kanunla kurulmasını öngörmektedir. 130. maddenin bu hükmü, 2809 sayılı Yükseköğretim Kurumları Teşkilatı Kanunu ile yerine getirilmektedir. Bu kapsamda vakıflara ait üniversiteler dahil olmak üzere tüm üniversiteler kanunla kurulmaktadır.

Bu nedenle, ülkemizdeki tüm üniversitelere ait binalar ve araziler, bina vergisi ile arazi vergisinden muaftır.

Bunun yanı sıra 2547 sayılı Yüksek Öğretim Kanununun ek 7. maddesi ile vakıflarca kurulacak yükseköğretim kurumlarına ait taşınmazların emlak vergisinden muaf olduğu ayrıca vurgulanmıştır. Bu nedenle vakıflar tarafından kurulan yüksek öğretim kuruluşlarına ait taşınmazlar hem Emlak Vergisi Kanunu hem de 2547 sayılı Kanunun ek 7. maddesi gereği emlak vergisinden muaftır.

d) Devlete Ait Bina ve Araziler

Kanun, Devlete ait binalar ile arazilerin, kiraya verilmiş olsa bile, emlak vergisinden muaf olduğunu ifade etmektedir.

Burada “Devlet” ibaresinden anlaşılması gereken, 5018 sayılı Kanunun eki 1 nolu cetvelde yer alan genel bütçeli kamu idareleridir.

Bundan dolayı, genel bütçeli kamu idarelerine ait binalar ile araziler, bina vergisinden ve arazi vergisinden muaftır.

Genel bütçeli kuruluşların tüzel kişiliği Hazinedir. Bu nedenle genel bütçeli kuruluşlar tarafından edinilen taşınmazlar Hazine adına tescil edilir. Dolayısıyla Hazine adına tescilli taşınmazlar emlak vergisinden muaftır.

Burada Hazine taşınmazları üzerinde izinsiz olarak yapılan binaların durumuna da değinmekte fayda var. Konu hakkında şu makaleyi okuyabilirsiniz: Hazine Taşınmazları Üzerine Kaçak Yapılan Binaların Emlak Vergisi Muafiyeti

Kanunun 4/a ve 14/a maddelerindeki muafiyetten faydalanabilmesi için binanın (arazinin); Devletin, katma bütçeli idarelerin, il özel idarelerinin, belediyelerin, köy tüzel kişiliğinin, kanunla kurulan üniversitelerin, mülkiyetinde bulunması yeterli olup, bu binaların kiraya verilmiş olması veya işletme hakkının devredilmiş bulunması muafiyetin tesisine mani bulunmamaktadır.

Buna göre; mülkiyeti kamu idarelerine ait olup işletme hakkı devredilen taşınmazlar da emlak vergisinden muaftır.[2]

Bunun yanı sıra 4. maddenin (d) bendinde ve 14. maddesinde ordu evleri, askeri gazino ve kantinler ile bunların müştemilatı ayrıca vurgulanmıştır. Bu binalar da emlak vergisinden muaftır.

Aslında evleri, askeri gazino ve kantinler ile bunların müştemilatının ayrıca vurgulanmasına gerek yoktur. Kanunun 4. ve 14. maddeleri, Devlete (genel bütçeli kuruluşlara) ait bina, arazi ve arsaları hem bina hem de arazi vergisinden muaf kılmıştır. Ordu evleri, askeri gazino ve kantinler Milli Savunma Bakanlığına ait olduğu ve bu Bakanlık da genel bütçeli kuruluş olduğu için, bu Bakanlığa ait taşınmazlar emlak vergisinden zaten muaftırlar.

Ayrıca Kanun’un 14. maddesine göre Toplu Konut İdaresi Başkanlığına ait arazi ve arsalar arazi vergisinden muaftır.

e) TRT Kurumuna Ait Radyo ve Televizyon Verici ve Aktarıcı Binaları

2954 sayılı Türkiye Radyo ve Televizyon Kanununun 48. maddesine göre, Türkiye Radyo ve Televizyon Kurumuna ait radyo ve televizyon verici ve aktarıcı binaları emlak vergisinden muaftır.

Burada, tüm taşınmazların değil sadece yukarıda sayılan taşınmazların emlak vergisinden muaf olduğuna dikkat etmek gerekir.

Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğü İş Yurtları Kurumu

2992 sayılı Adalet Bakanlığının Teşkilat Ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabulü Hakkında Kanunun 8. maddesinde, Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğü, bakanlık ana hizmet birimleri arasında belirtilmiş, aynı Kanunun 11. maddesinde ise, ceza infaz kurumları ve tutukevlerini yönetmek, denetlemek ve hesap işlerini izlemek, 4301 sayılı Ceza İnfaz Kurumları ile Tutukevleri İşyurtları Kurumunun Kuruluş ve İdaresine İlişkin Kanunla verilen görevleri yerine getirmek Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğünün görevleri arasında sayılmıştır.

4301 sayılı Ceza İnfaz Kurumları ile Tutukevleri İşyurtları Kurumunun Kuruluş ve İdaresine İlişkin Kanunun 1. maddesinde ise, işyurtları açmak ve bunların bütün mali ve idari işlerini bir merkezden düzenlemek ve yönetmek amacıyla Adalet Bakanlığına bağlı Ceza İnfaz Kurumları ile Tutukevleri İşyurtları Kurumunun kurulduğu belirtilmiştir.

5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununun ekinde yer alan 2 sayılı cetvelde ise Ceza ve İnfaz Kurumları ile Tutukevleri İş Yurtları Kurumu, özel bütçeli kamu idaresi olarak tanımlanmıştır.

Öncelikle belirtmek gerekir ki 5018 sayılı Kanundan önce katma bütçeli idare olarak kabul edilmekteydi. 5018 sayılı Kanunla, katma bütçe kaldırılmış, daha önceden katma bütçeli olan idareler özel bütçeli kuruluş olarak kabul edilmiştir.

Bu nedenle, Ceza ve İnfaz Kurumları ile Tutukevleri İş Yurtları Kurumunun Emlak Vergisi Kanununda yer alan ve katma bütçeli kuruluşlara bina ve arazi vergisi yönünden muafiyet tanıyan 4 ve 14. madde hükümleri kapsamında olması gerekir.

Bu kuruma ait taşınmazların emlak vergisinden muaf olup olmadığı konusunun yargı mercilerine intikal etmesi sonucu, Danıştay Dokuzuncu Dairesi[1] farklı bir gerekçe ile Ceza ve İnfaz Kurumları ile Tutukevleri İş Yurtları Kurumuna ait taşınmazların emlak vergisinden muaf olduğuna karar vermiştir.

Bu Daireye göre, bakanlıkların merkez teşkilatı; bakanlıkların görev alanına giren hizmetlerin yürütülmesi, bu hizmetlerle ilgili amaç ve politikaların belirlenmesi, hizmetlerin planlanması ve hizmetlerin gerekli kaynakların sağlanması ve düzenlenmesi görevlerini yerine getirmek üzere kurulmuştur.

Bakanlıkların ana hizmet birimleri ise, bakanlıkların görev alanına giren belli hizmetleri ve bu hizmetlere ilişkin faaliyetleri yürüten ve bu hizmet alanlarında uzmanlaşmış birimlerdir. Bakanlık ana hizmet birimlerinin ayrı bir mali ve hukuki varlıkları olmayıp bunlar ilgili bakanlığın kuruluş Kanununda öngörülen birimlerdir.

Ancak, görevlerinin önemi ve özelliği dolayısıyla bazı Bakanlıkların bir kısım ana hizmetleri, özel bir kanun ile kurulan genel bütçe içerisinde ayrı bütçeye sahip olan Bakanlık bağlı kuruluşları tarafından yürütülmektedir.

Bu bağlı kuruluşlar görevlerinin önemi ve özelliği dolayısıyla özel bir kanun ile kurulmuş ve çoğu kez genel bütçe içinde ayrı bir bütçeye sahip kılınmış olmalarına rağmen Devlet tüzel kişiliğinden ayrı bir tüzel kişiliğe sahip bulunmayan ve Bakanlıkların merkez teşkilatı içerisinde örgütlenmiş birimlerdir.

Bu açıklamalar ve anılan Kanun hükümleri çerçevesinde, Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğü İş Yurtları Kurumunun da kuruluş Kanununda, kendisine verilen görevleri yerine getirmek amacıyla Adalet Bakanlığına bağlı bir kurum olarak kurulduğu görülmektedir.

İş Yurtları Kurumunun 5018 sayılı Kanun eki cetvelde özel bütçeli kuruluşlar arasında sayıldığından emlak vergisinden muaf tutulamayacağı iddia edilmiş ise de, anılan Kurumun, kuruluş kanununun 10. maddesinde, 1050 sayılı Muhasebei Umumiye Kanununa tabi olmadığı belirtilmesine, 1050 sayılı Muhasebei Umumiye Kanununu yürürlükten kaldıran 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu eki (II) sayılı cetvelde, özel bütçeli kuruluşlar arasında sayılmasına rağmen Kurum hakkında getirilen bu düzenleme yukarıda da belirtildiği üzere görevinin önemi ve özelliği ile Kuruma yüklenen görevlerin en iyi şekilde yerine getirilmesini sağlamak amacıyla getirilen bir düzenleme olup bunun dışında anılan Kuruma ayrı bir tüzel kişilik kazandırmamakta, Adalet Bakanlığının merkez teşkilatında yer alan bir bakanlık bağlı kuruluşu olma özelliğini ortadan kaldırmamaktadır.

Bu durumda, Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğü İş Yurtları Kurumunun, tüzel kişiliği bulunmayan ve Adalet Bakanlığı bağlı kuruluşu durumunda bulunması nedeniyle, bu Kuruma ait taşınmazlar emlak vergisinden muaftır.

[1] D.9.D. 11.12.2007, E:2006/1200, K:2007/4857

[1] Gelir İdaresi Başkanlığının 30.06.2008 tarihli ve 65421 sayılı yazısı

[2] Bursa Vergi Dairesi Başkanlığının 25.09.2006 tarihli ve 1742 sayılı özelgesi

Makalemizi paylaşır mısınız?
Suat Şimşek, Daire Başkanı (Milli Emlak Genel Müdürlüğü) hakkında 2689 makale
Daire Başkanı (Milli Emlak Genel Müdürlüğü), Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Müfettişi, (önceden) Milli Emlak Kontrolörü

İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.


*


This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.