Nazım ve Uygulama İmar Planları Yapma ve Uygulama Yetkisi

Makalemizi paylaşır mısınız?

a. Belediye ve Mücavir Alan Sınırları İçerisinde Nazım ve Uygulama İmar Planı Yapma Yetkisi

3194 sayılı İmar Kanunu’nun 8. maddesinde “Mevcut ise bölge planı ve çevre düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak, belediye sınırları içinde kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları ilgili belediyelerce yapılır veya yaptırılır.” hükmü yer almaktadır.

Bu nedenle (büyükşehirler ve özel planlama yetkisi bulunan alanlar ve Özel kanun hükümleri hariç olmak üzere) belediye sınırları içerisinde nazım ve uygulama imar planları belediyeler tarafından yapılmaktadır.

Uyarı: 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 12. maddesine göre birleşme, katılma veya tüzel kişiliğin kaldırılması sonucu tüzel kişiliği ilk mahallî idare seçimlerine kadar devam edecek olan belediye ve köylerde, birleşme ve katılma işleminin gerçekleşmesi veya müşterek kararnamenin yayımlandığı tarihten itibaren yeni nazım ve uygulama planı yapılmaz; mevcut planlarda yapılması gereken zorunlu değişiklik ve her türlü imar uygulaması katılınacak belediyenin uygun görüşü alınarak yapılır. Uygun görüş verilmeyen plan değişiklikleri yapılamaz.       

b. Belediye ve Mücavir Alan Sınırları Dışında Nazım ve Uygulama İmar Planı Yapma Yetkisi

3194 sayılı İmar Kanunu’nun 8. maddesinin 2. fıkrasında “Belediye ve mücavir alan dışında kalan yerlerde yapılacak planlar valilik veya ilgilisince yapılır veya yaptırılır. Valilikçe uygun görüldüğü takdirde onaylanarak yürürlüğe girer.” hükmü yer almaktadır.  

Mücavir alan: 3194 sayılı İmar Kanununun 5. maddesi mücavir alanı, “imar mevzuatı bakımından belediyelerin kontrol ve mesuliyeti altına verilmiş alanlar” olarak tanımlamaktadır. Diğer bir değişle mücavir alanlar, sadece imar açısından belediyelerin kontrolü altında alınmış alanlardır. Belediyeler, imar mevzuatından kaynaklanan tüm yetkilerini (yapıların denetimi, ruhsat ve yıkım işleri dâhil) mücavir alanda da kullanabilmektedirler. Mücavir alan, mahalli idarelerden sadece belediyelere tanınmış bir haktır. Özel idare ve köylerin böyle bir yetkisi yoktur. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı da bunlar için resen mücavir alan kararı veremez.                  

Ancak 5302 sayılı İl Özel İdaresi Kanununun 6. maddesine göre il özel idareleri belediye sınırları dışındaki imar işlerini yapmakla görevlidir. İl genel meclisinin görevlerini düzenleyen 10. maddenin (c) bendinde ise “Belediye sınırları il sınırı olan büyükşehir belediyeleri hariç il çevre düzeni planı ile belediye sınırları dışındaki alanların imar planlarını görüşmek ve karara bağlamak” görevi il genel meclisinin görevleri arasında sayılmıştır.

Belediye sınırları dışında (mücavir alanlar da dahil olmak üzere) planlama yetkisini il özel idarelerine veren bu hükümlerin 3194 sayılı İmar Kanunu ile çeliştiği açıktır. İl Özel İdaresi Kanununun “Uygulanmayacak hükümler” başlıklı 70. maddesinde ise “Bu Kanunla, il özel idaresinin sorumlu ve yetkili kılındığı görev ve hizmetlerle ilgili olarak, … 3194 sayılı İmar Kanunu, … Kanununda bu Kanun hükümlerine aykırılık bulunması durumunda bu Kanun hükümleri uygulanır.” hükmü yer almaktadır.

5393 sayılı Belediye Kanununun 14. maddesinde belediyenin imarla ilgili hizmetleri yapmak veya yaptırmakla yetkili ve sorumlu olduğu vurgulandıktan sonra belediyenin görev, sorumluluk ve yetki alanının belediye sınırlarını kapsadığı vurgulanmıştır. Aynı Kanunun 84. maddesine göre bu Kanunla, belediyenin sorumlu ve yetkili kılındığı görev ve hizmetlerle sınırlı olarak 3194 sayılı İmar Kanununda 5393 sayılı Kanuna aykırı hükümler bulunması durumunda 5393 sayılı Kanun hükümleri uygulanır.

Bu hükümler dikkate alındığında İl Özel İdaresi Kanununun yürürlüğe girdiği 04.03.2005 tarihinden itibaren, belediye sınırları dışında bulunan alanlarda nazım ve uygulama imar planları konusunda il özel idarelerinin görevli ve yetkili olduğu sonucuna varılmaktadır.

Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’nın 29.02.2008 tarihli ve 2008/02 sayılı Genelgesi: “5302 sayılı İl Özel İdaresi Kanununun 6-b maddesi uyarınca, imar hizmetleri il özel idaresine geçmiştir. Ancak, bu kanunun yürürlüğe girdiği 04.03.2005 tarihinden sonra da imar hizmetlerinin, bayındırlık ve iskan müdürlüklerince yürütüldüğü ve bu hizmetlerin il özel idaresine devir işleminin yapılmadığı görülmüştür. İl Özel İdaresi Kanununun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren imara ilişkin tüm görevlerin il özel idaresinin ilgili organlarınca gerçekleştirilmesi zorunludur.”

İçişleri Bakanlığının (Mahalli İdareler Genel Müdürlüğü) 2007/68 sayılı Genelgesi: “İstisnai kanunlardaki münhasır uygulamalar dışında, belediye sınırları içinde belediyeler, belediye sınırları dışında ise il özel idareleri imar planlarının yapılıp uygulanması ile görevli ve sorumludur.”            

Danıştay’ın kararları da bu doğrultudadır. Danıştay 6. Dairesi, 22.11.2012, E:2012/3976, K:2012/6605: Belediye ve mücavir alan dışında kalan yerlerde yapılacak imar faaliyetlerinin 5302 sayılı kanunun yürürlüğe girmesinden önce il idare kurulunun görev ve yetkileri arasında yer almakta iken anılan kanunun yürürlüğe girmesinden sonra il özel idaresinin görev ve yetkileri arasında yer aldığı. Belediye ve mücavir alan dışında kalan yerlerde yapılacak imar faaliyetlerinin 5302 sayılı kanunun yürürlüğe girmesinden önce il idare kurulunun görev ve yetkileri arasında yer almakta iken anılan kanunun yürürlüğe girmesinden sonra il özel idaresinin görev ve yetkileri arasında yer aldığı, köy yerleşik alanının tespiti yönünde alınacak kararların da yine imar faaliyeti kapsamda il özel idarelerinin görevinde olduğunun kabulü gerektiği açıktır.

Danıştay 6. Dairesi, 18.09.2009, E:2007/7460, K:2009/8664: 5302 sayılı İl Özel İdaresi Kanununun yürürlüğe girdiği 4.3.2005 tarihinden itibaren anılan Yasa’nın 10. maddesi uyarınca plan yapma yetkisinin il genel meclisine ait olduğu. 3194 sayılı İmar Kanunu‘nun 8. maddesiyle belediye ve mücavir alan sınırları dışında kalan yerlerde plan yapma yetkisinin valiliğe verilmesi yönündeki düzenlemenin 5302 sayılı İl Özel İdaresi Kanununun 10. maddesindeki düzenlemeye aykırı olduğu, bu nedenle anılan Kanunun 70. maddesinde aykırılık halinde 5302 sayılı Yasa hükümlerinin uygulanacağının öngörülmesi karşısında artık 5302 sayılı İl Özel İdaresi Kanununun yürürlüğe girdiği 4.3.2005 tarihinden itibaren anılan Yasa’nın 10. maddesi uyarınca plan yapma yetkisinin il genel meclisine ait olduğu sonucuna varılmaktadır.

Ayrıca Danıştay Birinci Dairesi 08.12.2006 tarih ve E:2006/1186; K:2006/1228 sayılı kararında; belediye ve mücavir alan sınırları dışında kalan yerlerde imar planları yapma konusunun il genel meclisinin görev ve yetkisinde olduğu, bu planlara uygun olarak parselasyon, resen veya müracaat üzerine tevhit, ifraz ve irtifak hakkı tesisi ile bu hakların terkinine ilişkin işlemlerde ise il encümeninin yetkili olduğu şeklinde karar vermiştir.

Burada 3302 sayılı Köye Yönelik Hizmetler Hakkında Kanun hükümlerinden bahsetmek de faydalı olacaktır. Zira, Kanunun 2. maddesi köylerde imar planlarının yapılması ile ilgili hükümler ihtiva etmektedir. Kanunun 2. maddesi; “1306 sayılı İskan Kanununa göre nakledilen veya toplulaştırılacak köyler için arsa tefrik etmek, diğer kasaba ve köylerin imar planlarını hazırlamak” görevini köye yönelik hizmetler kapsamında saymıştır. Aynı Kanunun 5286 sayılı Kanunun 6. maddesi ile eklenen ek 2. maddesine göre bu Kanunda belirtilen hizmetler, İstanbul ve Kocaeli illeri dışında il özel idarelerince, İstanbul ve Kocaeli illerinde ise il sınırları dahilinde yapılmak üzere büyükşehir belediyelerince yerine getirilir. Bu hükümler, belediye sınırları dışında bulunan köylerin imar planlarının il özel idarelerince yapılmasını öngören İl Özel İdaresi Kanunu hükümleri ile paralellik göstermektedir.

c. Büyükşehirlerde Nazım ve Uygulama İmar Planı Yapma Yetkisi

(1) Büyükşehirde Nazım İmar Planları Yapma Yetkisi

Büyükşehir belediyesi olan yerlerde nazım imar planı yapma yetkisi 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu gereğince büyükşehir belediyelerine aittir. 5216 sayılı Kanunun 7/b maddesine göre çevre düzeni planına uygun olmak kaydıyla, büyükşehir belediye ve mücavir alan sınırları içinde 1/5.000 ile 1/25.000 arasındaki her ölçekte nazım imar planını yapmak, yaptırmak ve onaylamak büyükşehir belediyelerinin yetkisindedir.

(2) Uygulama İmar Planlarının İlçe Belediyeleri Tarafından Yapılması

Büyükşehir belediyesi tarafından hazırlanan nazım imar planlarına uygun olarak uygulama imar planlarını hazırlama görevi ise ilçe belediyelerinindir. Ancak ilçe belediyelerince hazırlanan uygulama imar planlarının büyükşehir belediye meclisince kabul edilmesi gerekmektedir.

5216 sayılı Kanunun 7/b maddesine göre ilçe belediyelerinin nazım plana uygun olarak hazırlayacakları uygulama imar planlarını, bu planlarda yapılacak değişiklikleri, parselasyon planlarını ve imar ıslah planlarını aynen veya değiştirerek onaylamak büyükşehir belediyesinin yetkisindedir.

(3) Süresi İçerisinde İlçe Belediyesi Tarafından Yapılmayan Uygulama İmar Planlarının Büyükşehir Belediyesi Tarafından Yapılabilmesi

3194 sayılı İmar Kanununda imar planlarının hazırlanması açısından süre sınırı koyan bir hüküm yoktur. Bu nedenle plan yapmaya yetkili idarelerin plan yapmaya veya parselasyon işlemi yapmaya zorlanması mümkün değildir. Ancak 5216 sayılı Kanunun 7/1-b bendine göre ilçe ve ilk kademe belediyelerinin, nazım imar planının yürürlüğe girmesinden itibaren en geç bir yıl içinde bu plana uygun uygulama imar planlarını ve parselasyon planlarını yapmaları gerekir.

Büyükşehir belediyeleri bir yıl içinde uygulama imar planlarını ve parselasyon planlarını yapmayan ilçe ve ilk kademe belediyelerinin uygulama imar planlarını ve parselasyon planlarını yapmak veya yaptırmak yetkisine sahiptirler. Bir başka ifadeyle, eğer nazım imar planının yürürlüğe girdiği tarihten itibaren bir yıl içinde ilçe belediyeleri uygulama imar planlarını ve parselasyon planlarını yapmaz ise, bu takdirde büyükşehir belediyeleri ilçe belediyelerinin yerine geçerek ilçe ve ilk kademe belediyelerinin uygulama imar planlarını ve parselasyon planlarını yapmak veya yaptırmak konusunda yetki sahibidir.

Milli Emlak Kitabı

Benzer şekilde 5216 sayılı Kanunun geçici 1. maddesinde “Büyükşehir belediyeleri, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren en geç iki yıl içinde büyükşehrin 1/25.000 ölçekli nazım imar planlarını yapar veya yaptırır.” hükmü yer almaktadır.

(4) Kanunlarla Büyükşehir Belediyelerine Verilmiş Görevlerin Yerine Getirilmesi Amacıyla Yapılacak Planlarda Büyükşehir Belediyelerinin Yetkili Olması

Büyükşehirlerde kanunlarla büyükşehir belediyesine verilmiş görev ve hizmetlerin gerektirdiği proje, yapım, bakım ve onarım işleriyle ilgili her ölçekteki imar planlarını, parselasyon planlarını ve her türlü imar uygulamasını yapmak ve ruhsatlandırmak, 20.07.1966 tarihli ve 775 sayılı Gecekondu Kanununda belediyelere verilen yetkileri kullanmak da büyükşehir belediyelerinin yetkisindedir.

Danıştay 6. Dairesi, 09.03.2011, E:2009/191, K:2011/5174: Büyükşehir belediyelerinin görev alanına giren bir konuda büyükşehir belediyesince 1/1.000 ölçek imar planı yapılabileceği. Büyükşehir Belediyelerinin Derelerin Islahının sağlanmasında yetkili olduğu mevzuatta açıkça belirtilmiştir. Öte yandan büyükşehir belediyelerinin görev alanına giren bir konuda büyükşehir belediyesince 1/1.000 ölçek imar planı yapılabileceği sonucuna ulaşıldığından dava konusu 1/1.000 ölçekli uygulama imar planının yapılmasında da yetki yönünden hukuka aykırılık görülmemiştir.

(5) Büyükşehir Mücavir Alanlarında Plan Yapma Yetkisi

5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu’na göre büyükşehir belediyelerinde ilçe belediyelerinin mücavir alanları bulunmamaktadır, yalnızca büyükşehir belediyesinin mücavir alanı bulunmaktadır. Bu mücavir alanda hangi ilçe belediyesinin yetkili olduğuna, büyükşehir belediye meclisi karar verir. 5216 sayılı Kanun’un 27. maddesinin 3. fıkrasına göre büyükşehir belediyesi mücavir alanlarının ilçe belediyeleri arasındaki bölüşümü büyükşehir belediye meclisince yapılır.

Dolayısıyla büyükşehir belediyesi mücavir alanında uygulama imar planı ve arazi ve arsa düzenlemesi yapma yetkisi, büyükşehir belediyesi meclisinin kararına göre belirlenmelidir. Büyükşehir belediyesi meclisi, büyükşehir mücavir alanlarında hangi belediyeyi yetkilendirirse uygulama imar planları ve imar uygulamaları o idare tarafından yapılır.

(6) İlçe Belediyesi Ait Planlama Yetkisinin Büyükşehir Belediyesine Devredilebilmesi

İlçe belediyeler planlama yetkilerini büyükşehir belediyelerine devredebilirler. Kamu idareleri kendilerine kanunlarla verilmiş görevleri bir başka kamu idaresine devredemezler. Bu şekilde bir yetki devri için yasal dayanak olması gerekir.

Örneğin 3194 sayılı İmar Kanunu ve İller Bankası Kanunu, planlama yetkisinin İller Bankasına devredilebilmesine olanak sağlamaktadır. Büyükşehir Belediyesi Kanununun 27. maddesinin 4. fıkrası da ilçe ve ilk kademe belediyelerine, kendilerine ait olan planlama ve parselasyon yetkilerini büyükşehir belediyesine devredebilmeleri için yasal dayanak sağlamaktadır. Madde hükmüne göre ilçe veya ilk kademe belediyelerine ait görevlerden bir veya birkaçı, bedeli kendileri tarafından karşılanmak ve istekte bulunmak kaydıyla, büyükşehir belediye meclisinin kararına dayanarak ortaklaşa veya bizzat büyükşehir belediyesi tarafından yapılabilir.

Bu madde kapsamında planlama ve parselasyon yetkilerinin büyükşehir belediyesine devredilebilmesi için;

1) Devredilecek hizmetin bedelinin ilçe ve ilk kademe belediyesi tarafından karşılanması,

2) İlçe ve ilk kademe belediyelerinin bu yönde talepte bulunması,

3) Talebin büyükşehir belediye meclisi tarafından uygun görülmesi,

gerekir.

Nazım ve Uygulama İmar Planları Yapma ve Uygulama Yetkisi
Makalemizi paylaşır mısınız?
Suat Şimşek, Daire Başkanı (Milli Emlak Genel Müdürlüğü) hakkında 2462 makale
Daire Başkanı (Milli Emlak Genel Müdürlüğü), Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Müfettişi, (önceden) Milli Emlak Kontrolörü

İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.


*


This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.