Osmanlı Hukukunda Özel Ormanlar

Orman mülkiyeti açısından bakıldığında Arazi Kanunnamesi’nin ormanların özel mülkiyete konu olabilmesini kabul ettiği görülmektedir. Bu anlamda özel mülkiyete konu ormanlar açısından Arazi Kanunnamesi’nde toprağın mülk, miri ya da vakıf arazi olmasına göre üçlü bir ayrım yapılmıştır.

Kanunname gereği, özel ormanlar iki şekilde ortaya çıkabilmektedir. Öncelikle mülk arazi üzerindeki ormanlar mülk statüsündedir. Kanunname’ye göre mülk arazi üzerinde yetişen ormanların hem zemini hem ağaçları özel mülktür. Malikin bu yer üzerindeki tasarruf hakkı, bugünkü mevzuatımıza göre oldukça geniştir. Örneğin Kanunname’nin 19. maddesine göre orman ve pırnallık gibi mahallere müstakil olarak malik olan kişi bu yerleri açarak tarla haline getirebilir.[1] Ayrıca korulukların ürünlerinden yalnızca malikleri yararlanabilir.

Buna karşılık bir ormanın miri arazi üzerinde olması durumunda şahıslar sadece bu ormanların mülkiyet hakkına sahiptir. Normal şartlar altında miri arazi üzerindeki ormanlar, hiç kimseye tahsis (tevcih) edilmeyip devlet ihtiyaçları (tophane ve tersane gibi) için ayrıldıklarında ormanların mülkiyeti devlete aittir. Buna karşılık kendilerine tahsis edilen miri arazide yetkili memurun izni ile koruluk oluşturan kişi Arazi Kanunnamesi’nin 29. maddesi[2] gereği bu koruluğun tasarruf hakkına sahiptir. Bu yerlerde, sadece yerin üzerinde yetiştirilen ağaçlar özel mülkiyete tabidir (Cin, 1978/b: 339).

Aynı Kanunname’nin 28. maddesinegöre miri arazide kendiliğinden yetişen palamut, ceviz, kestane, gürgen ve meşe gibi ağaçlar tasarruf hukuku yönünden miri araziye tabidir. Bunların yararlanma hakkı miri arazinin mutasarrıfına aittir. [3]  Bu madde miri arazi üzerinde mutasarrıfından başkasının hak iddiasını önlemek ve mutasarrıfın tasarruf hakkını korumak için konulmuştur (Koç, 2000: 155). Ancak gerek mutasarrıfın ve gerek üçüncü şahısların bu ağaçları kesme hakkı yoktur. Bu ağaçlardan meyve verenlerin hasılatından öşür alınır. Kanunname’nin 30. maddesi[4] de kendiliğinden yetişmiş ve odun ihtiyacının karşılandığı yerlerin tasarruf hakkının, bu yerlere tapu ile tasarruf eden kişiye ait olduğunu, başkasının faydalanamayacağını hüküm altına almıştır.

[1] Madde 19 – Orman ve pırnallık gibi mahallere müstakillen batapu mutasarrıf olan kimse ol mahalli açıp ziraat etmek üzere tarla ittihaz edebilir. Fakat o makule mahallere müştereken mutasarrıf olanlardan biri diğer şerikinin izni olmadıkça ol mahallerin mecmuunu veyahut bir miktarını açıp tarla yapamaz. Yaptığı surette şeriki ol açılan yere dahi müşterek olabilir.

[2] Madde 29 – Bir kimse mutasarrıf olduğu arazi üzerinde memuru izniyle eşcarı gayri müsmire gars ederek koru ittihaz eylediği halde ol eşcar kendisinin mülkü olup yalnız anın kat ve kal’ eylemeğe selâhiyeti vardır. Ve başkası kat’ederse ol eşcarın kaimeten kıymetini alır ve bu makule koruların mahallerine hasbelmevki mergubiyeti mütefaviyete riayet olunarak öşürü muadil icarei zemin takdir ve tahsis olunur.

[3] Madde 28 – Alellıttlak arazii miriye üzerinde hudaı nabit olan palamut ve ceviz ve kestane ve gürgen ve meşe ağaçları misillü eşcarı müsmire ve gayrimüsmire araziye tabi olup menafii ol arazi mutasarrıfına ait olur. Fakat eşcarı müsmirenin hasılatından canibi miri için öşrü şer’i alınır. Ve bu makule hudayi nabit olan eşcarı gerek mutasarrıfı ve gerek ecanipten birisi kat veyahut kal edemez. Şayet eder ise canibi miriden ol eşcarın kaimeten kıymet kat ve kal eyleyen kimseden alınır.

[4] Madde 30 – Cibali mübaha ile ahaliî kuraya mahsus olan orman ve korulardan maada eşcarı hudayi nâbit olup ihtitaben âbâ ecdâd veyahut âhardan teferruğan tasarruf oluna gelen korular tapu ile tasarruf olunarak eşcarını yalnız mutasarrıfı kat’eder. Ecanipten biri kat’edecek olursa memuru marifetiyle menedilir. Ve eğer kat’etmiş ise ol eşcarın kaimeten kıymeti canibi mirî için alınır ve bunların mahalleri için dahi canibi miriden öşre muadil icarei zemin alınır ve bu makule korular hakkında dahi arazii saire muamelesi olunur.

İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.


*


This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.