Tazminat Hakları AİHS Kapsamında Mülkiyet Hakkı Kapsamına Girer mi?

AİHM Stran Grek Refineries ve Stralis Andreadis/Yunanistan davasında (1994) tahkim mahkemesi tarafından hükmedilen tazminatın da Ek 1 No’lu Protokol’ün 1. maddesi kapsamında mülkiyet unsuru olarak değerlendirilmesi gerektiğine karar vermiştir.

Bu davada Stran Grek Refineries isimli Şirket ile Yunanistan Devleti arasında çıkan uyuşmazlıkta tahkim mahkemesi tarafından Stran Grek Refineries’e tazminat ödenmesine karar verilmiştir. Dava Yargıtay’da görülmekte iken 1987 yılında çıkarılan bir kanunla Şirket lehine olan tahkim kararının uygulanması imkansız hale getirilmiştir.

Başvurucuların AİHM nezdinde dava açmaları sonucu AİHM tahkim kararı sonucu hak kazanılan bu tür tazminatların Ek 1 No’lu Protokol’ün 1. maddesi kapsamında mülk olarak değerlendirilip değerlendirilmeyeceğini tartışmıştır. Tahkim mahkemesi kararının Stran’ın lehine bir borç meydana getirdiğini, tahkim kararının nihai ve bağlayıcı olduğunu vurgulayan AİHM, Şirketin 1987 yılında çıkarılan yasa yürürlüğe girdiğinde Ek 1 No’lu Protokol’ün 1. maddesi kapsamına giren bir mülkiyet hakkına sahip olduğuna karar vermiştir.

Mahkemeye göre istenebilir ve öne sürülebilir olduğu sürece bu tür alacaklar ve tazminatlar da mülk olarak kabul edilebilir. Mahkeme’ye göre bağlayıcı ve uygulanabilir nitelikteki mahkeme kararıyla tespit edilmiş bir tazminat alacağı, Ek 1 No’lu Protokol’ün 1. maddesi kapsamında mülk olarak değerlendirilebilir. Böylece AİHM, Yunan Hükümetinin “ne kararın, ne de tahkim kararının, bir iddianın, dolayısıyla bir mülkün de varlığını belirlemeye yeterli olmadığı” şeklindeki itirazını reddetmiştir. Bu şekilde, iddianın 1. madde kapsamında bir “mülk” olarak sınıflandırılabileceğine karar vermiştir.

Mahkemenin bu davaya ilişkin kararında şu hususlar vurgulanmıştır (Dutertre, 2005: 440): “Başvurucuların 1 No.’lu Protokol’ün 1. Maddesi kapsamında bir “mülke” sahip olup olmadıklarını belirlemek için, Mahkeme’nin, Atina Birinci Derece Mahkemesi’nin 13910/79 sayılı kararının ve tahkim kararının kendi lehlerine icra edilecek kadar kesinlik kazanmış bir borç oluşturup oluşturmadığını incelemesi gereklidir. Yunanistan yasalarına göre tahkim kararları nihai karar niteliğindedir ve uygulanabilir olarak kabul edilmektedir. Bu nedenle 1701/1987 Sayılı Yasa’nın kabul edildiği anda, 27 Şubat 1984 tarihli tahkim kararı, başvuruculara kararda belirtilen miktarlar üzerinden bir alacak tahakkuk ettirmiştir.

Bu çerçevede, Mahkeme’nin görüşüne göre, hak 1 No.’lu Protokol’ün 1. maddesi uyarınca “mal ve mülk” olarak kabul edilmektedir.”

Pressos Compania Naveria SA/Belçika davasındaki tazminat hakkı da yukarıda belirtilen tahkim kararı sonucu elde edilmeye hak kazanılan tazminata nitelik olarak oldukça benzemektedir.

Üstelik bu davada AİHM Stran davasından farklı olarak bir tazminat iddiasının dahi mülk kapsamında değerlendirilebileceğine karar vermiştir. Pressos Compania Naveria davasında Belçika kanunlarına göre devletin sorumluluğunda bulunan Belçikalı pilotların hatası nedeniyle çarpışan gemilerin sahiplerinin ileri sürdükleri tazminat iddiası dahi AİHM tarafından mülk olarak değerlendirilmiştir.

Davalı devlet (Belçika) davacıların nihai bir yargı kararıyla belirlenmiş bir hakka sahip olmadıklarını vurgulamış ise de AİHM tazminat hakkı iddiasının dahi mülk olarak değerlendirilebileceğine karar vermiştir (Carss-Frisk, 2003: 18). Mahkeme şu yorumu yapmıştır: “Böyle bir hak iddiası “varlık” sayılmaktadır ve bu nedenle de 1 no’lu Protokol’ün 1. maddesinin anlamı çerçevesinde “mülk” kapsamına girmektedir. (…) başvurucular, taleplerinin haksız fiillere ilişkin genel yasaya göre belirleneceği yönünde meşru bir beklentiye sahip olduklarını savunabilirler.”

Mahkeme Ülger/Türkiye davasında (2007) da yargı kararı ile elde edilen tazminatın “maliki olunan şey” kavramı içerisinde değerlendirilmesi gerektiğini ve bu kararın icra ettirilememesinin mülkiyet hakkına müdahale teşkil ettiğini vurgulamıştır.

İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.


*


This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.