Mal Memuru Nedir? Mal Memuru Kime Denir?

Milli emlak kavramını ve milli emlaki yönetmekle görevli mal memuru kavramını anlayabilmek için bunların kökenine inmek gerekir. Milli Emlak Genel Müdürlüğünün taşradaki yöneticilerine “mal memuru” denilmektedir. Ayrıca milli emlak teşkilatının temel iştigal alanı olan “emlak”, köken olarak “mülk” kelimesinden türetilmiştir. Bu nedenle milli emlakin ne demek olduğunu anlamak için “mal” ve “mülk” kavramlarının açıklanması gerekir.

Bu kavramlar, Cumhuriyet döneminde ortaya çıkmış kavramlar değildirler, bunların tarihsel bir kökeni vardır. Bu kavramlar İslam hukukunda var olan ve Selçuklular ve Osmanlılar dahil olmak üzere pek çok Türk devletinde de kullanılmış kavramlardır. Şimdi sırasıyla bunları açıklayalım.

Emlak Nedir?

Her ne kadar günümüzde daha ziyade “taşınmazları” kastetmek için kullanılsa da emlak kelimesi köken olarak sadece taşınmazları değil, mal varlığına dahil olan tüm unsurları kapsar. Emlak kelimesi, mülk kelimesinin çoğul halidir ve “mülkler” anlamına gelir. Mülk kelimesinin sadece fiziki varlığı olan nesneleri değil, fiziki varlığı bulunmayan unsurları da kapsadığı dikkate alındığında emlak kelimesinin bu unsurların tamamını kastetmek için kullanıldığı görülür. Bundan dolayıdır ki milli emlak teşkilatı, sadece taşınmazlar ile değil, mülk kapsamına giren tüm unsurlarla ilgilenmektedir.

Bununla birlikte emlak kelimesi dar anlamda sadece taşınmazları kas-tetmek için de kullanılmaktadır. Ancak bu kullanım, anlamsal bir yakla-şımdan dolayı değildir; daha ziyade özel mülkiyette bulunan arazileri kas-tetmek için kullanılan “mülk arazi” ifadesinin kısaltılmış şeklidir.

Milli Emlak Nedir?

Milli emlak, temelde devlet malları anlamına gelir. Devletin sahip olduğu tüm mallar (taşınırlar, taşınmazlar ve diğer mallar) milli emlaki oluşturur. Bununla birlikte Milli Emlak Genel Müdürlüğünün evveliyatını oluşturan ve 1909 yılında kurulan Emlak-i Emiriye Müdüriyeti, daha ziyada miri arazilerin (emlak-i miriye veya emiriye) yönetimiyle ilgilenmiştir. Fakat daha sonraları milli emlak, sadece taşınmazların değil, taşınırlarla birlikte diğer hakların yönetiminde sorumlu hale gelmiştir. Bugün için milli emlak, dar anlamda devlet tüzel kişiliğinin (genel bütçe) her türlü taşınır ve taşınmazı ile birlikte haklarının da idaresi ile görevli bir genel müdürlük durumundadır.

Mal Memuru Nedir? Mal Memuru Kime Denir?

Mal memuru Osmanlı İmparatorluğu döneminden beri kullanılagelen bir kavramdır. Bu kavram, muhtemelen Osmanlı İmparatorluğunda taşra teşkilatı unvanı olan “beytül-mal memuru”[1] ifadesinin kısa söyleyişinden gelmektedir. Beyt-ül mal, İslam ve Osmanlı hukukunda Hazine anlamında kullanıldığına göre, beytül-mal memuru veya mal memuru, devletin mallarından ve varlıklarından sorumlu olan kişi anlamına gelen bir taşra teşkilatı unvanıdır.

Mal memuru kavramı, Cumhuriyet döneminde de kullanılmıştır. Örneğin 1934 yılında çıkarılan 2644 sayılı Tapu Kanunu’nun 1. maddesine göre gayrimenkullerin tescilinde o gayrimenkul Devlete ait ise bulunduğu yerdeki en büyük mal memuru yetkilidir. Maliye teşkilatının yerine oturmasıyla birlikte mal memuru kavramı da Maliye Bakanlığı taşra görevlilerini kastetmek için kullanılmıştır. “Mahallin en büyük mal memuru” ise il merkezlerinde defterdarı; diğer ilçelerde malmüdürünü kastetmek için kullanılmıştır.

İlin En Büyük Mal Memuru Kimdir?

2018 yılında yayımlanarak yürürlüğe giren 703 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin 13. maddesi ile 178 sayılı KHK yürürlükten kaldırılmıştır. Aynı yıl yayımlanan 1 Sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 217 ilâ 253 maddelerinde Hazine ve Maliye Bakanlığı teşkilatına yer verilmiş, ancak 219. maddede sayılan Hazine ve Maliye Bakanlığı hizmet birimleri arasında Milli Emlak Genel Müdürlüğüne yer verilmemiştir. Bu Genel Müdürlük, ÇŞB hizmet birimleri arasında sayılmış ve Kararnamenin 101. maddesin de bu Genel Müdürlüğün görevleri düzenlenmiştir. 4 Sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 798. maddesinin 1/b fıkrasında da “Milli Emlak Genel Müdürlüğünün görevleriyle ilgili olarak Maliye Bakanlığına veya birimlerine yapılmış olan atıflar ÇŞB’na veya birimlerine, Maliye Bakanına veya Maliye Bakanlığı görevlilerine yapılmış olan atıflar Çevre ve Şehircilik Bakanına veya ÇŞB görevlilerine yapılmış sayılır.” hükmüne yer verilmiştir.

Bu çerçevede, ÇŞB’nın teşkilat ve görevlerinin düzenlendiği 1 Sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 101. maddesi ile Milli Emlak Genel Müdürlüğüne verilen yetki ve görevler kapsamında işlemleri yürütecek olan çevre ve şehircilik il müdürlükleri bünyesinde milli emlak birimlerinin kuruluş, görev ve yetkilerine ilişkin usul ve esasları düzenleyen Milli Emlak Genel Müdürlüğü Taşra Birimleri Kuruluş ve Görev Yönergesi yürürlüğe konulmuştur.

İlçenin En Büyük Mal Memuru Kimdir?

Söz konusu Yönergenin 18. maddesi “Taşınmazlarla ilgili olarak tapu sicilinde işlem yapmaya; illerde İl Müdürü veya görevlendireceği memur, ilçelerde varsa milli emlak müdürü veya milli emlak müdür yardımcısı, yoksa İl Müdürünün görevlendireceği personel yetkilidir.” hükmünde olup, 4 Sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 798. maddesinde yer alan atıf kapsamında Tapu Kanunu 1. maddesi hükmünün uygulanmasında Milli Emlak Genel Müdürlüğü Taşra Birimleri Kuruluş ve Görev Yönergesi gereğince; illerde ÇŞB il müdürü veya görevlendireceği memur, ilçelerde varsa milli emlak müdürü veya milli emlak müdür yardımcısı, yoksa ÇŞB il müdürünün görevlendireceği personel, mahallin en büyük mal memuru olarak kabul edilir ve bunlar taşınmazlarla ilgili olarak tapuda işlem yapmaya yetkilidir.

 

[1] Marufoğlu, S. (2011) “Osmanlı Taşra Eyaletlerinde Hizmetler ve Ücretler”

İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.


*


This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.