AİHS Kapsamında Mülkiyet Hakkı-Adil Yargılanma Hakkı İlişkisi

Sözleşme’nin adil yargılanma hakkını düzenleyen 6/1. maddesi kişinin medenî haklarını ve tarafsız bir mahkeme önünde adil ve makul süre içerisinde yargılanma hakkını güvence altına almaktadır. Sözleşme’nin 6/1 maddesi hükmüne göre “Her şahıs gerek medeni hak ve vecibeleriyle ilgili nizalar gerek cezai sahada kendisine karşı serdedilen bir isnadın esası hakkında karar verecek olan, kanuni, müstakil ve tarafsız bir mahkeme tarafından davasının makul bir süre içinde hakkaniyete uygun ve aleni surette dinlenmesini istemek hakkını haizdir.”

Öncelikle mülkiyet hakkına ilişkin davaların 6/1. maddesinde sayılan medeni hak ve vecibelerle ilgili dava kapsamına girip girmediğini değerlendirelim.

AİHM kararları da göstermektedir ki mülkiyet hakkına ilişkin davalar AİHM tarafından medeni hak ve vecibelerle ilgili dava kapsamında değerlendirilmektedir (Grgiç, 2007: 18). Bu davaların hangi mahkemelerde incelenip karara bağlanacakları konusu da AİHS açısından önemli değildir (Dinç, 2004: 133). Bu kapsamda sadece adli yargıda görülen davalar değil, idari yargıda görülen davalar da adil yargılanma hakkının kapsamına girebilmektedir. Mahkeme’ye göre uyuşmazlığın kaynağı ya da idari yargının görev alanına girmesi, uyuşmazlığın medeni hak ve vecibeleriyle ilgili olmaması sonucunu doğuramaz (Dinç, 2007: 17).

Mülkiyet hakkının adil yargılanma hakkı ile çeşitli açılardan yakın bir ilişkisi mevcuttur. Ek 1 No’lu Protokol’ün 1. maddesi mülkiyet hakkını düzenlerken, adil yargılama hakkı ise mülkiyete ilişkin davalarda hukuki yolları güvence altına almaktadır. Bir başka anlatımla, 1. madde mülkiyet hakkına yapılacak müdahaleler açısından gereken şartları ortaya koymakta iken 6. madde mülkiyet hakkına yapılacak müdahalelere karşı mahkemeye erişimi ve adil yargılamayı garanti altına almaktadır.

Şikayet edilen konunun hangi durumlarda Ek 1 No’lu Protokol’ün 1. maddesi ya da Sözleşme’nin 6. maddesi kapsamında inceleneceği, şikayet edilen durum ile yakından ilgilidir. Hangi durumda Ek 1 No’lu Protokol’ün 1. maddesinin ya da Sözleşme’nin 6. maddesinin uygulanacağı konusunda Mahkeme’nin içtihadı istikrar kazanmamıştır (Grgiç, 2007: 25). Bununla birlikte, eğer şikayetin asıl konusu mülkiyet hakkına müdahale edilmesi ise 1 No’lu Protokol’ün 1. maddesi uygulama alanı bulur. Buna karşılık şikayet edilen husus mülkiyet hakkı ile ilgili davanın adil yargılama ilkesine aykırılığı ise 6. madde uygulanacaktır. Ancak yine de vurgulamak gerekir ki her durumda bu iki maddeyi birbirinden kesin çizgilerle ayırmak mümkün olmamaktadır.

Mülkiyet hakkı ile adil yargılanma hakkının ilişkili yönlerinden en önemlisi mülkiyet hakkına ilişkin davaların uzun sürmesidir. Mülkiyete ilişkin davaların uzunluğundan şikayetçi olunan davalarda AİHM, davanın esasına girmemekle birlikte, yargılamanın uzun sürmesini Sözleşmenin 6/1 maddesine aykırı bulmaktadır. Bu anlamda mülkiyete ilişkin davaların uzun sürmesi, Mahkeme tarafından adil yargılanma hakkının ihlali olarak değerlendirilmektedir. Çünkü mülkiyetle ilgili davaların uzun sürmesi, mülkiyet konusu nesnenin malikliği konusunda belirsizliğe neden olur, bu durum da söz konusu mülkiyet hakkı üzerinde zarar verici etkilere neden olabilir (Grgiç, 2007: 18). AİHM, Devecioğlu/Türkiye, Dökdemir ve Diğerleri/Türkiye, Ezel Tosun/Türkiye, Meşrure Sümer/Türkiye gibi kararlarında kadastro konusunda uzun süren yargılamaların adil yargılanma hakkının ihlali oluşturduğunu vurgulamıştır.

Mülkiyete ilişkin davaların bağımsız ve yansız bir mahkemede görülmemesi de Mahkemece adil yargılama hakkının ihlali olarak değerlendirilmiştir (Benthem/Hollanda kararı).

 Bir diğer önemli yön ise mülkiyet hakkı nedeni ile açılan davalara ilişkin mahkeme kararlarının yerine getirilmemesidir. Mahkeme kararının yerine getirilmesi Sözleşme’nin 6/1 maddesi ile güvence altına alınmış olan adil yargılanma ilkesinin önemli bir unsurudur. Yargı kararının uygulanmaması halinde adil yargılama hakkı tamamen özünden koparılmış olacaktır (Grgiç, 2007: 18). Mülkiyete ilişkin davalarda, malik lehine olan yargı kararlarının uygulanmaması, kişiyi sadece adil yargılanma hakkından değil, aynı zamanda mülkünden de yoksun bırakır. Bu nedenle adil yargılanma hakkına riayet edilmemesi, mülkiyet hakkının ihlalini de beraberinde getirebilecektir. Örneğin Burdov/Rusya kararında Mahkeme, ulusal mahkemeler tarafından hükmedilen tazminatın ödenmemesini hem adil yargılanma hakkına, hem de mülkiyet hakkına aykırı bulmuştur. Mahkeme ulusal makamlar tarafından hükmedilen tazminatın devlet tarafından, kaynak yokluğu gerekçesi ile ödenmemesi sonucu açılan Prodan/Moldova davasında da adil yargılanma hakkı ve mülkiyet hakkının ihlal edildiği sonucuna varmıştır.

   Üstelik yargı kararının uygulanması konusundaki yükümlülük sadece devlet ile kişiler arasındaki davalarda değil, özel kişiler arasındaki davalarda da söz konusudur. Buna göre devlet, özel kişiler arasında görülen davalar sonucunda mülkiyete ilişkin olarak verilen kararların yerine getirilmesini sağlamak için gereken pozitif tedbirleri almakla yükümlüdürler. Mahkeme Fuklev/Ukrayna davasında Ek 1 No’lu Protokol’ün 1. maddesinden kaynaklanan pozitif yükümlülüklerin özel kişiler ve şirketler arasındaki davalarda bile mülkiyet hakkının korunması için bazı tedbirlerin alınmasını gerektirebileceğine hükmetmiştir (Grgiç, 2007: 19).

Adil yargılanma ilkesinin bir diğer yönü de ilk derece mahkemeleri tarafından verilen ve temyiz/istinaf makamları tarafından onaylanan kararların kesin hüküm teşkil etmesi gerekliliğidir. Buna göre kesin hüküm teşkil eden kararların sonradan başka prosedürlerin uygulanması sonucu bozulmaması gerekmektedir. Mahkeme Brumarescu/Romanya davasında ilk derece mahkemesinin kesinleşmiş kararının tazminat prosedürüne dahil olmayan cumhuriyet savcısı tarafından yüksek mahkeme önüne götürülmesi sonucu yüksek mahkeme tarafından bozulmasını Sözleşme’nin 6/1 maddesi ve 1 No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesine aykırılık teşkil ettiğine karar vermiştir.

İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.


*


This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.