İslam Hukukunda Mülkiyet Hakkının Korunması

Makalemizi paylaşır mısınız?

İslam hukukunda mülkiyet dünyanın hiçbir ülkesinde görülmeyen bir dokunulmazlığa sahip olmuştur (Cin, 1978: 8). İslam hukuku mülkü, dinin ve hukukun korumayı hedeflediği beş[1] unsurdan birisi saymıştır (Hacak, 2005: 119; Kattan, 1967: 32). İslam hukukunda mülkiyet diğer kişisel haklarda olduğu gibi her türlü ihlalden masundur (Cin, 1978: 8).

İslamiyet özel mülkiyeti sadece benimsemekle kalmamış, herkesin başkasına zarar vermemek şartı ile mülkünde dilediği gibi tasarrufta bulunabileceğini belirterek mülkiyet hakkını koruma altına almıştır. İslam hukukuna göre herkes mülkünde dilediği gibi tasarruf edebilir; hiç kimse, başkasına zararı olmadığı sürece, tasarrufundan men edilemez (Ansay, 1954: 98).

İslam hukuku, özel mülkiyete saygılı olmayı, onu çeşitli saldırılardan korumayı bir görev olarak belirlemiş ve bu mülkiyet hakkının korunması görevini devlete yüklemiştir (Nebhani, 1999: 102).

Bu sebeple hırsızlık veya gasp gibi meşru olmayan yollarla mülkiyet hakkının kullanılmasını engelleyenlere caydırıcı cezalar koymuştur (Nebhani, 1999: 102).

Bununla yetinmeyerek, başkalarının malını haksız olarak elde etmeyi haram kılarak mülkiyet hakkının korunabilmesi için ahlaki ve etik yollar oluşturmuştur. Mülkiyet hakkına yapılan tecavüzler büyük günahlardan sayılmıştır (Etgü, 2009: 98; Çalış, 2004/a: 56).

Başkalarının mallarını, haram kılarak mülkiyet hakkını korumayı hedeflemiştir. Haram mal, mülk olarak kabul edilmemiş ve mülkiyet hakkı kapsamında görülmemiştir (Nebhani, 1999: 102). Ayrıca bu hakkın ihlal edilmesi durumunda ortaya çıkacak zararın telafi edilmesi esası kabul edilmiştir (Kaya, 1994: 119).

İslam hukukunun mülkiyet hakkının korunması ile ilgili bu kuralları Osmanlı hukuku açısından da geçerlidir.

İslam ve Osmanlı hukukunda mülkiyet hakkının korunması için başlıca üç yol bulunmaktaydı: Mülkiyet davaları, zilyetlik davaları ve mülkiyet hakkının bizzat malik tarafından korunması.

İslam Hukukunda Mülkiyet Davaları

Mülkiyet hakkının korunmasında temel görev devlete aittir. Devlet bu görevlerini kolluk kuvvetleri ve mahkemeler aracılığıyla yerine getirecektir. Bu kapsamda malik, mülkiyet hakkının korunması için dava açma hakkına sahiptir. Mecelle mülkiyet davası açılmasından bahsetmektedir. Ayrıca haksız olarak ele geçirilen malın iadesi için istirdat davası açılması mümkündür. Ancak bu davanın zilyetliğin kaybından itibaren on beş yıl içerisinde açılması gerekir.

Bunun yanı sıra mülkiyet hakkı kullanılırken verilen fahiş zararın önlenmesi için dava açılması mümkündür. Mecelle’nin 1200. maddesinde[2] fahiş zararın önleneceğini hüküm altına alınmıştır.

İslam Hukukunda Zilyetlik Davaları

Gerek İslam hukukunda ve gerekse Osmanlı hukukunda zilyetliğin dava yoluyla korunması imkanı mevcuttur. Zilyetlik davaları uygulamada söz konusu olmasına karşın ilk kez Sulh Hakimleri Kanunu ile yasalaşmıştır. 1913 yılında çıkarılan Sulh Hâkimleri Kanunu, zilyetliğin iadesi davasını tanzim etmektedir. Bu Kanun’a göre bir kimsenin zilyetliğinde bulunan taşınmazına tecavüz ve müdahale olunarak zilyetlik ihdas olunursa, önceki zilyet, zilyetliğin iadesi davasını ikame etme hakkına sahiptir.

İslam hukukunda mücerret zilyetlik, başkalarının müdahalelerini önlemek için yeterlidir, bundan dolayı zilyedin malik olduğunu ispat etmesi gerekmez (Cin, 1966: 770). Ancak Osmanlı hukuku zilyetlik davaları açısından çok katı bir uygulama göstermiştir. Osmanlı hukuku sadece malik sıfatıyla zilyetliği korumaktadır. Bundan dolayı zilyetliğin iadesi davası açan kişinin öncelikle malikliğini ispat etmesi gerekmektedir (Cardahi, 1926: 802). Kanunun gerekçesinde[3] bu durum tapu senedinin zilyetliğin ispatında en kuvvetli delil ve en hızlı yol olmasıyla açıklanmıştır. İslam ve Osmanlı hukukunda zilyetliğin iadesi, müdahalenin önlenmesi ve eski hale getirme olmak üzere üç türlü zilyetlik davası benimsenmiştir.

İslam Hukukunda Mülkiyet Hakkının Bizzat Malik Tarafından Korunması

İslam Hukukunda Mülkiyet Hakkının Bizzat Malik Tarafından Korunması: İhkak-ı Hak

[1] Diğer dört unsur ise din, can, nesil ve akıldır.

[2] Madde 1200 – Zarar-ı fâhiş, bi-eyyi vechi kân def’ ettirilir.

Meselâ bir hanenin ittisâlinde demirci dükkânı yahut değirmen yapılıp da, demir darbından ya değirmenin devrânından, ol hanenin binasına vehn gelmek, yahut fırın ihdâs ile tütünün kesretinden veya bezirhane ihdâs ile râyiha-i kerîhesinden, ol hanede oturulamayacak mertebe sahibi müteezzî olmak, zarar-ı fâhiş olmakla bu zararlar bi-eyyi vechi kân def’ ve izâle ettirilir. Ve kezâ bir kimse, diğerin hanesine muttasıl arsasında hark ihdâs ederek, değirmene su icrâ etmekle, hanenin duvarına vehn gelse, yahut bir kimse, komşusunun duvarının dibini mezbele ittihâz ve süprüntü ilka etmekle duvar çürüse, duvarın sahibi zararını def’ ettirir. Kezâlik birinin hanesi kurbunda, diğerin ihdâs eylediği harmanın tozu gelmekle, ol hanede durulamayacak mertebe sahibi müteezî olsa, zararı def’ ettirilir. Nitekim birinin harman yeri kurbunda, diğeri bir mürtefi’ bina ihdâs ile, harmanın rüzgârını seddeylese, zarar-ı fâhiş olmakla ref’ ettirilir. Kezâlik bir kimse, bezzazlar çarşısında aşçı dükkânı ihdâs edip de, tütünü komşusunun emti’asına isâbet ile zarar-ı fâhiş olsa def’ ettirilir. Ve kezâlik bir kimsenin hanesindeki kârîz  yarılıp da, komşusunun hanesine cereyan etmekle, zarar-ı fâhiş olsa, komşusunun da’vâsı üzerine ol kârîzin ta’mir ve ıslâhı lâzım gelir.

[3] “Emvali gayrimenkulede yedin iadesi meselesinde muhtelif iki esas mevcuttur ki bunlardan birisi Mecelle-i Ahkamı Adliyenin ve diğeri Avrupa Kavanini Medeniyesinin kabul ettiği esas ve kaidedir. Avrupa Kavânini Medeniyesi noktai nazarından yedin iadesi meselesi hiç bir kimsenin bizzat ihkak-ı hakka teşebbüs etmemesi fikrinin neticesidir. Avrupa Medeni Kanunları yedin iadesi suretiyle mülkiyet ve tasarruf meselesinde dava ve beyyine külfetlerini harice hasretmiş olduğu gibi zilyedin subut-ı yedi tabiaten mülkiyetin delili olmak hasebiyle fazla olarak zilyet tarafından mülkiyet davası ikamesini lüzumsuz ve gayri makbul saymıştır. Bundan başka bir fayda daha mülahaza olunmuştur ki o da mülkiyet davasının devam ettiği zaman zarfında hariç olan müddei akar’ın menafi i hasılasını haczedebilmek şeraiti kanuniyesini haiz olmadıkça mezkur menfaatların zilyede ait kalmasının te’mininden ve yed i hâdis’in davâda murur edecek zamandan istifade ederek o hasıl olan menfaatlerden temettu ve intifanın men’inden ibarettir. Fakat Mecelle-i Ahkâmı Adliye zilvedin temellük davâsı ikamesini gayri makbul addetmiş olmayıp akarın zilyedi her vakit mülkiyet ve tasarruf iddiasıyla men’i muaraza davâsı ikâmesine salihtir. Kaldı ki Mecelle-i Ahkâm i Adliye akârin menâfi’i hasılasını nazarı i’tinaya almamış ve ancak husûmet teveccühünü ve beyyine külfeti tahmilini esas itthaz etmiş bulunduğu için bir dâvâda zlyedliğin subutu temelluk ve tasarruf hakkındaki esas davânın kat’i hüküm neticesine iktirânından önce yed’in iâdesi hükmünü müstelzim olmadığından yed’in sübutundan sonra dahi yıllarca devam edebilen muhâkemede mülkiyet ve tasarruf davası kat’i karara mukarin oluncaya ve bu karar istinaf ve temyiz yollarından geçerek kesinleşinceye bir çok zaman akârın menfaatleri yed’i batılda heder olup gitmek ihtimalini dâi olmaktadır. Bu sebeple memleketimizde cebren ve tegallüben gasb i akar ve izâle i yed hususunun vukuu pek çoğalmağa başlamış ve bundan dolayı birçok hukuk ziya’a uğramakta bulunmuş olduğundan âdeta temellük ve tasarruf emniyetinin insilâbını intac eden sebeplerin mühimlerinden ma’dut olmuş ve artık mal ve mülkün muhafazasında hükümet nüfuzundan ziyade şahsi kudrete istinat edilegeldiğinden her iki tarafça kuvvet istimaline ve neticede cürüm ve cinayet i’kâ’ına kadar varılarak memleketin asayişi ihlal edilmekte bulunmuştur. Mecelle-i Ahkâmı Adliye zilyedlik meselesinde her iki taraf için beyyine ikâmesine müsait olup her ikisi de müstakillen zilyet olduklarına beyyine ikâme ettikleri takdirde müştereken zilyet olduklarına hüküm edilmek muktazi ve bir şahsın hem zilyet olması, hem olmaması hakkındaki mutehâlif beyyine iştirakin sübutunu mutezammın olamıyacağı bedihi olduktan başka… Binâenaleyh zilyetliğin tapu senediyle subutu muvafık görülmüş ve daha doğrusu tapu senedi yedin delili sayılmıştır.”

Makalemizi paylaşır mısınız?
Suat Şimşek, Daire Başkanı (Milli Emlak Genel Müdürlüğü) hakkında 2463 makale
Daire Başkanı (Milli Emlak Genel Müdürlüğü), Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Müfettişi, (önceden) Milli Emlak Kontrolörü

İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.


*


This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.